પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી ભારત સરકારના બજેટ પર નોંધપાત્ર દબાણ આવવાની ધારણા છે. નાણા મંત્રાલયના આંતરિક વિશ્લેષણ મુજબ, જો કટોકટીનો ટૂંક સમયમાં ઉકેલ નહીં આવે, તો ખાતરો, ખાદ્ય પદાર્થો અને LPG પર સરકારનો સબસિડી ખર્ચ અંદાજિત રૂ.2 લાખ કરોડ (લગભગ 50%) કરતાં વધી શકે છે. જો કે, યુએસ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રુબિયો અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનોથી આશા જાગી છે કે યુએસ અને ઈરાન વચ્ચે ટૂંક સમયમાં કરાર થઈ શકે છે. જો કે, અધિકારીઓ માને છે કે જો કોઈ કરાર થાય તો પણ, જળમાર્ગ દ્વારા કાર્ગો અવરજવર સંપૂર્ણપણે પાછી આવવામાં ઘણા મહિના લાગી શકે છે.

જો કાચા માલ અને ખાતરોના વૈશ્વિક ભાવ ઊંચા રહે છે તો ખાતર સબસિડી માત્ર રૂ.1થી રૂ.1.3 લાખ કરોડ વધી શકે છે, જે બજેટ રૂ.1.71 લાખ કરોડ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે. વધુમાં, ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ થયેલા નુકસાન માટે સરકારે સ્થાનિક LPG ગ્રાહકો અને રાજ્ય માલિકીની તેલ કંપનીઓને વળતર આપવા માટે વધારાના રૂ.50,000 કરોડ ખર્ચવા પડી શકે છે.

હાલમાં ૧૪.૨ કિલોગ્રામના ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરની કિંમત રૂ.૯૧૩ છે, જ્યારે ઉજ્જવલા લાભાર્થીઓને તે રૂ.૬૧૩માં મળે છે. જોકે, તેલ કંપનીઓ પ્રતિ સિલિન્ડર આશરે રૂ.૬૭૪નું નુકસાન (અંડર-રિકવરી) કરી રહી છે. વધુમાં, ચોખા અને ઘઉંના મોટા સ્ટોકની જાળવણી અને લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) માં વધારાને કારણે, ખાદ્ય સબસિડીમાં વધારાના રૂ.૨૦,૦૦૦ કરોડની જરૂર પડી શકે છે. સબસિડીના વધતા ભારણને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે આ વખતે ડાંગર માટે MSPમાં માત્ર ૩%નો વધારો કર્યો છે.

નીતિ આયોગના ભૂતપૂર્વ સભ્ય અને કૃષિ અર્થશાસ્ત્રી રમેશ ચંદ કહે છે કે જો આ કટોકટી ચાલુ રહેશે, તો ખાતર સબસિડી બજેટ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જશે, કારણ કે આ સબસિડી પર કોઈ નિશ્ચિત મર્યાદા નથી.

ભારતમાં ૪૫ કિલોગ્રામ યુરિયા બેગનો ભાવ માર્ચ ૨૦૧૮ થી રૂ.૨૬૬.૫ પર સ્થિર રહ્યો છે. આ બેગ પર સબસિડી, જે ૨૦૧૮માં લગભગ રૂ.૨,૦૦૦-રૂ.૨,૫૦૦ હતી, તે હવે પ્રતિ બેગ રૂ.૪,૦૦૦થી વધુ થઈ ગઈ છે. તેવી જ રીતે, ડીએપીની થેલી પરની સબસિડી રૂ.500થી વધીને રૂ.3,500થી વધુ થઈ ગઈ છે. ડોલર સામે રૂપિયાના નબળા પડવાથી આ આયાત વધુ મોંઘી થઈ ગઈ છે.

ગેસની અછતને પહોંચી વળવા માટે, સરકાર હવે ઓસ્ટ્રેલિયા, રશિયા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવા દેશો પાસેથી હાજર બજારમાં ઊંચા ભાવે એલએનજી ખરીદી રહી છે. એલએનજી, જે અગાઉ 11-12 માં ઉપલબ્ધ હતું, તે હવે 19 ડોલર પ્રતિ MMBtu પર પહોંચી ગયું છે.

બીજી બાજુ, પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર રૂ.10 એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરવાથી સરકારને 1થી 1.4 લાખ કરોડનું મહેસૂલ નુકસાન થઈ શકે છે. ધીમી આર્થિક વૃદ્ધિને કારણે ડાયરેક્ટ ટેક્સ કલેક્શન પણ દબાણ હેઠળ છે. સરકારે આ નોંધપાત્ર નાણાકીય દબાણને પહોંચી વળવા માટે ઘણી ચોક્કસ વ્યૂહરચના અપનાવી છે.

ભંડોળનો યોગ્ય ઉપયોગ: સરકાર કેન્દ્રીય યોજનાઓ માટે કડક નિયમો અને એજન્સીઓને સીધા રેમિટન્સની જસ્ટ-ઇન-ટાઇમ પદ્ધતિ દ્વારા આશરે રૂ.2 લાખ કરોડ બચાવી શકે છે, જેનો ઉપયોગ આ સબસિડી માટે કરવામાં આવશે.​​​​​​​

આર્થિક સ્થિરીકરણ ભંડોળ: બજેટમાં, સરકારે કટોકટીના સમય માટે 1 લાખ કરોડનું બફર ફંડ અલગ રાખ્યું હતું, જે હવે કામમાં આવશે.

RBI સપોર્ટ: ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા સરકારને ટ્રાન્સફર કરાયેલ સરપ્લસ (ડિવિડન્ડ) 6.7% વધ્યો છે, જેનાથી સરકારને રૂ.2.87 લાખ કરોડ મળ્યા છે.

સરકારે નાણાકીય વર્ષ માટે રાજકોષીય ખાધ GDP ના 4.3% હોવાનો અંદાજ લગાવ્યો હતો, પરંતુ સબસિડી અને કર રાહતના આ ભારે બોજને કારણે, આગામી દિવસોમાં આ ખાધના આંકડામાં થોડો ફેરફાર અથવા વધારો જોવા મળી શકે છે.