માનવ શરીરની અંદર થતા જૈવિક ફેરફારો ક્યારેક આપઘાત સુધી દોરી જઈ શકે તેવું તાજેતરના અભ્યાસમાં બહાર આવ્યું છે.ખાસ કરીને મહિલાઓની બાબતમાં એવું સત્ય સામે આવ્યું છે કે આપઘાત કરનારાઓમાં મહિલાઓ વિશેષ છે. તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે 100,000 લોકો દીઠ 12થી વધુ લોકો આત્મહત્યા કરી રહ્યા છે, જેમાંથી 28 ટકા મહિલાઓ છે. અત્યાર સુધી, માનસિક તણાવને આત્મહત્યાનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. જોકે,એઈમ્સ ભોપાલ ખાતે હાથ ધરાયેલા એક અભ્યાસમાં આત્મહત્યા કરનારી મહિલાઓના શરીરમાં થતા ફેરફારોના દાખલાઓનો અભ્યાસ કરીને આત્મહત્યાના મૂળ કારણો શોધી કાઢવામાં આવ્યા છે.

વ્યક્તિને પોતાનું જીવન સમાપ્ત કરવાનો નિર્ણય લેવા માટે પ્રેરિત કરવાના કારણો હજુ પણ ચર્ચાનો વિષય છે. તબીબી નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર માનસિક તણાવ કે હતાશા જ નહીં, પરંતુ શરીરની અંદર થતા જૈવિક ફેરફારો પણ મહિલાઓને આવા આત્યંતિક પગલાં લેવા માટે મજબૂર કરી શકે છે. દેશમાં પહેલીવાર, એઈમ્સ ભોપાલના ફોરેન્સિક મેડિસિન વિભાગે આ મુદ્દા પર વિગતવાર અભ્યાસ શરૂ કર્યો છે.

આ સંશોધન 15 થી 45 વર્ષની વયની મહિલાઓના શરીર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જેમણે આત્મહત્યા દ્વારા મૃત્યુ પામ્યા હતા. ફોરેન્સિક મેડિસિન અને ટોક્સિકોલોજી વિભાગના વધારાના પ્રોફેસર ડૉ. અતુલ એસ. કેચેના નેતૃત્વ હેઠળ, ડૉ. અબર્ના શ્રી હવે અદ્રશ્ય જૈવિક પરિબળોની શોધ કરી રહ્યા છે જે મહિલાઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર હાનિકારક અસર કરે છે.

ભોપાલ એઈમ્સમાં હાથ ધરવામાં આવેલા આ સંશોધનમાંથી મેળવેલી માહિતીનો ઉપયોગ માનસિક સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમો, જાગૃતિ અભિયાનો અને નિવારણ વ્યૂહરચના વિકસાવવા માટે કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ તારણો આત્મહત્યા નિવારણ અને મહિલા સ્વાસ્થ્ય પર કામ કરતી સરકારી અને બિન-સરકારી સંસ્થાઓ માટે એક નવી માર્ગદર્શિકા તરીકે સેવા આપી શકે છે, જે મહિલાઓની સલામતી અને અસ્તિત્વને મજબૂત બનાવે છે.

ત્રણ મુખ્ય પરિમાણો પર આધારિત છે આ સંશોધન

આ અભ્યાસનો ઉદ્દેશ્ય શરીર અને મન વચ્ચેના જોડાણનું અન્વેષણ કરવાનો છે જે વ્યક્તિમાં આ વૃત્તિમાં ફાળો આપે છે. સંશોધન ટીમ માનસિક સ્વાસ્થ્યને સીધી અસર કરતા ત્રણ મુખ્ય જૈવિક પરિબળોની નજીકથી તપાસ કરી રહી છે. પ્રજનન અંગોની રચનાની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. મૃત મહિલાઓના ગર્ભાશય અને અંડાશયમાંથી કોષોની સૂક્ષ્મ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.શરીરમાં લિપિડ (ચરબી) સ્તરમાં ફેરફાર અને શરીરની અંદર ક્રોનિક બળતરા અથવા બળતરાની હદ નક્કી કરવા માટે ચરબીના અસંતુલનની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. સંશોધન ટીમ ગંભીર હોર્મોનલ અસંતુલન અથવા આંતરિક બળતરા માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓના ખતરનાક ચક્રમાં ફાળો આપે છે કે કેમ તે નક્કી કરવામાં સામેલ પેટર્નને સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જે સ્ત્રીઓમાં આત્મહત્યાનું જોખમ વધારે છે.

રક્ત પરીક્ષણ આત્મહત્યાને અટકાવી શકે

એએમ્સના ડાયરેક્ટર ડૉ. માધવાનંદ કરએ જણાવ્યું હતું કે, અમારો આ પ્રયાસ ફોરેન્સિક સંશોધન અને મહિલા સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેના પરિણામો માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્યના રહસ્યને ઉકેલવા માટે મોટી આશા પૂરી પાડશે.અમે આ સંશોધનના પરિણામો વિશે ઉત્સાહિત છીએ. જો જૈવિક ફેરફારો આત્મહત્યાના જોખમની પેટર્ન જાહેર કરે છે, તો તે વ્યક્તિને આત્મહત્યાની સ્થિતિમાં પહોંચતા અટકાવી શકે છે. એક સરળ રક્ત પરીક્ષણ આત્મહત્યાના ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતી મહિલાઓને ઓળખી શકે છે. આનાથી ડોકટરો માત્ર માનસિક સારવાર જ નહીં પરંતુ શારીરિક અસંતુલનને સુધારવા માટે દવાઓ અને સારવારનો પણ સમાવેશ કરી શકશે.

જયારે મનોચિકિત્સક ડૉ. સત્યકાંત ત્રિવેદી સમજાવે છે કે આને લાંબા સમયથી હતાશાથી પીડાતા લોકોની તણાવ વ્યવસ્થાપન અને સારવારમાં મોટા પરિવર્તન તરીકે જોઈ શકાય છે. આ સંશોધનના પ્રારંભિક પરિણામો પ્રોત્સાહક છે.આત્મહત્યા ઘણીવાર ફક્ત માનસિક બીમારીઓ સાથે સંકળાયેલી હોય છે, પરંતુ ક્યારેક જૈવિક અને હોર્મોનલ ફેરફારો પણ પરિબળો હોઈ શકે છે. જો આ સંશોધન આ પરિબળોને ઉજાગર કરે છે, તો આપણે આત્મહત્યા નિવારણને કાઉન્સેલિંગ અથવા દવાઓ સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે વ્યાપક અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સમજી શકીશું. આ સારવાર અને નિવારણ બંનેમાં મોટી ક્રાંતિ લાવી શકે છે.

આ પગલાંઓ આપઘાતનું સંભવિત જોખમ ટાળશે

નિયમિત આરોગ્ય તપાસ - હોર્મોન અને લિપિડ સ્તર નિયમિતપણે તપાસવા જોઈએ.

સ્ક્રીનીંગ - જો તમને ડિપ્રેશન અથવા ઊંઘની સમસ્યા દેખાય, તો ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.

સંતુલિત આહાર - ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ, લીલા શાકભાજી અને ફળો માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુધારવામાં મદદ કરે છે.

કસરત અને યોગ - દરરોજ 30 મિનિટની શારીરિક પ્રવૃત્તિ તણાવ પેદા કરતા હોર્મોન્સને ઘટાડે છે.

સારી ઊંઘ - દરરોજ સાત થી આઠ કલાકની પૂરતી અને નિયમિત ઊંઘ માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે.

કાઉન્સેલિંગ અને થેરાપી - જો જરૂરી હોય તો, મનોરોગ ચિકિત્સા અથવા જૂથ ઉપચાર માટે નિષ્ણાતની મદદ લો.

સપોર્ટ સિસ્ટમ - એકલતાને બદલે, સામાજિક પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાઓ.

તણાવ વ્યવસ્થાપન - ધ્યાન, સંગીત અથવા કોઈ શોખ અપનાવવો જોઈએ.

જોખમી ચિહ્નોને ઓળખવા - આત્મહત્યાની વારંવાર વાત, ઉદાસી અથવા ચીડિયાપણું વધવું અને વર્તનમાં અચાનક ફેરફાર એ પ્રારંભિક સંકેતો છે.

પદાર્થના દુરૂપયોગથી દૂર રહો - દારૂ અને તમાકુ માનસિક અસંતુલનમાં ફાળો આપે છે.

સ્પષ્ટ વાતચીત - પરિવાર અને મિત્રો સાથે લાગણીઓ શેર કરવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.

હેલ્પલાઇનનો ઉપયોગ: જો તમને આત્મહત્યાના વિચારો આવે, તો તમારે તાત્કાલિક 24 કલાક, અઠવાડિયાના સાતેય દિવસ ઉપલબ્ધ હેલ્પલાઇન નંબરો અથવા નજીકની હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.