આજના આધુનિક યુગમાં જો માત્ર ૫ મિનિટ માટે પણ વીજળી (લાઈટ) જતી રહે તો આપણા રોજિંદા કાર્યો ઠપ્પ થઈ જાય છે અને આપણે પરેશાન થઈ જઈએ છીએ. વીજળી આપણા જીવનની તમામ પ્રવૃત્તિઓનો એક અનિવાર્ય ભાગ બની ચૂકી છે. પરંતુ તમને જાણીને ભારે આશ્ચર્ય અને આંચકો લાગશે કે આટલી ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ પછી પણ આજે દુનિયાભરમાં કરોડો લોકો અંધકારમાં જીવવા મજબૂર છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના તાજેતરના એક વૈશ્વિક અહેવાલમાં ખુલાસો થયો છે કે, વિશ્વના આશરે ૬૫.૫ કરોડ લોકો (એટલે કે વૈશ્વિક વસ્તીના ૮ ટકા લોકો) હજુ પણ વીજળી વગર પોતાનું જીવન વિતાવી રહ્યા છે. આ ચોંકાવનારા આંકડા અને તેના કારણે સર્જાયેલી વૈશ્વિક કટોકટી અંગેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ‘ટ્રેકિંગ સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ (SDG) ૭’ અંતર્ગત જાહેર કરાયેલા ‘ધ એનર્જી પ્રોગ્રેસ રિપોર્ટ’ અનુસાર વિશ્વમાં માત્ર વીજળીની જ અછત નથી, પરંતુ રાંધણ ગેસ જેવી પાયાની સુવિધાઓનો પણ મોટો અભાવ છે. રિપોર્ટ પ્રમાણે, દુનિયાના આશરે ૧.૮ અબજ લોકો આજે પણ ખોરાક રાંધવા માટે સ્વાસ્થ્યને નુકસાન કરતા અને પ્રદૂષણ ફેલાવતા પરંપરાગત ઇંધણ (જેમ કે લાકડા, કોલસા કે છાણા) નો ઉપયોગ કરે છે, જે સીધો તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે મોટો ખતરો છે.

સબ-સહારા આફ્રિકામાં સૌથી ગંભીર સ્થિતિ
આ ઉર્જા કટોકટીનો સૌથી મોટો અને ભયાનક ભોગ ‘સબ-સહારા આફ્રિકા’ (Sub-Saharan Africa) વિસ્તાર બન્યો છે. આ વિસ્તારની સ્થિતિ નીચે મુજબ અત્યંત ચિંતાજનક છે:

આ વિસ્તારમાં ૫૬ કરોડથી વધુ લોકો એવા છે જેમના ઘરોમાં હજુ સુધી વીજળીનો એક બલ્બ પણ પ્રગટ્યો નથી.

આશરે ૯૭ કરોડ લોકો પાસે રાંધવા માટે સ્વચ્છ અને આધુનિક કુકિંગ સુવિધાઓ (જેમ કે એલપીજી કે ઇલેક્ટ્રિક સ્ટવ) ઉપલબ્ધ નથી.

રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે, જો વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં વિશ્વના તમામ નાગરિકો સુધી વીજળી પહોંચાડવાના વૈશ્વિક લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવો હોય, તો આ આફ્રિકાના પછાત વિસ્તારોમાં વીજળીકરણની વર્તમાન ઝડપને તાત્કાલિક ધોરણે ૩ ગણી (ત્રણ ગણી) કરવી પડશે.

પડકારો વચ્ચે રિન્યુએબલ એનર્જીમાં આશાનું કિરણ
આ તમામ ગંભીર પડકારો અને ખામીઓ વચ્ચે, રિપોર્ટમાં ગ્રીન અને ક્લીન એનર્જી (ટકાઉ ઉર્જા) ના ક્ષેત્રે થયેલી પ્રોત્સાહક પ્રગતિની પ્રશંસા પણ કરવામાં આવી છે. વૈશ્વિક સ્તરે સોલાર અને વિન્ડ એનર્જી જેવા પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા (Renewable Energy) સ્ત્રોતોનો વ્યાપ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. પરિણામે, વિશ્વના કુલ વીજ વપરાશમાં રિન્યુએબલ એનર્જીનો હિસ્સો હવે ૩૦ ટકાથી વધુ થઈ ગયો છે, જે પર્યાવરણની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સારા સમાચાર છે.

વર્ષ ૨૦૩૦ના લક્ષ્યાંકો અદ્ધરતાલ
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના અહેવાલે વિશ્વના તમામ શક્તિશાળી દેશોને આકરા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે જો અત્યારથી જ મોટા પાયે સામૂહિક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો દુનિયા વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ‘સસ્તી, ભરોસાપાત્ર, ટકાઉ અને આધુનિક ઉર્જા’ ના નિર્ધારિત લક્ષ્યો (SDG-7 Goals) ને હાંસલ કરવામાં ઘણી પાછળ રહી જશે. અમીર અને ગરીબ દેશો વચ્ચેનો આ ઉર્જા ભેદભાવ વૈશ્વિક વિકાસ આડે મોટો અવરોધ સાબિત થઈ રહ્યો છે.