વૈશ્વિક ફાર્માસ્યુટિકલ અને બાયોટેકનોલોજી સેક્ટરમાંથી એક આશ્ચર્યજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. ચીનમાં મેડિકલ રિસર્ચ અને નવી દવાઓની શોધની પ્રક્રિયા એટલી ઝડપી બની ગઈ છે કે લેબોરેટરીમાં પરીક્ષણ માટે વપરાતા ખાસ પ્રજાતિના વાંદરાઓની માંગ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે.

બજારમાં માંગની સરખામણીએ પુરવઠો ખૂબ જ ઓછો હોવાને કારણે હાલમાં ચીનમાં એક સ્વસ્થ અને સંશોધન માટે લાયક વાંદરાની કિંમત ૨ લાખ યુઆન એટલે કે આશરે ૨૪ થી ૩૦ લાખ રૂપિયા સુધી બોલાઈ રહી છે. ચીન હવે માત્ર દુનિયાની ફેક્ટરી રહેવાને બદલે નવી દવાઓ અને બાયોલોજિકલ મેડિસિન વિકસાવવાની વૈશ્વિક રેસમાં અમેરિકાને સીધી ટક્કર આપી રહ્યું છે, જેના કારણે આ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ અસાધારણ આર્થિક અને વૈજ્ઞાનિક પ્રવાહ અંગેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

ચીનમાં વાંદરાઓ હવે માત્ર વન્યજીવ ન રહેતા અબજો ડોલરના ફાર્મા ઉદ્યોગ માટે એક અત્યંત મૂલ્યવાન જૈવિક સંપત્તિ બની ગયા છે. આ વાંદરાઓની ખરીદી અને વેચાણ પાછળ કરોડો રૂપિયાનું મોટું બજાર ઊભું થયું છે.

મેડિકલ રિસર્ચ માટે આ વાંદરાઓ કેમ આટલા મહત્વના છે?
કોઈપણ નવી દવાને બજારમાં સામાન્ય દર્દીઓ સુધી પહોંચાડતા પહેલાં અનેક તબક્કામાંથી પસાર થવું પડે છે. લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગ બાદ માણસો પર ક્લિનિકલ ટ્રાયલ શરૂ થાય તે પહેલાં 'પ્રિકલિનિકલ ટ્રાયલ' અંતર્ગત પ્રાણીઓ પર પ્રયોગો કરવામાં આવે છે. સંશોધનમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા 'રીસસ' અને 'સિનોમોલ્ગસ મકાક' (Macaque) પ્રજાતિના વાંદરાઓનું ડીએનએ (DNA) અને શારીરિક જૈવિક પ્રતિક્રિયાઓ માણસો સાથે ખૂબ જ મળતી આવે છે. આ જ કારણ છે કે કેન્સર, મેદસ્વીતા, ડાયાબિટીસ, ન્યુરોલોજિકલ (મગજને લગતી બીમારીઓ) અને ઇમ્યુન સિસ્ટમ સંબંધિત નવી દવાઓની સુરક્ષા અને તેની અસરકારકતા ચકાસવા માટે આ વાંદરાઓ અનિવાર્ય બને છે. જો કે, સામાન્ય દવાઓ માટે ઉંદરોનો ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ જટિલ બાયોલોજિકલ દવાઓ અને એન્ટિબોડી આધારિત સારવારની શોધ માટે આ પ્રાઈમેટ્સ (વાંદરાની પ્રજાતિ) ખૂબ જ જરૂરી છે.

ચીનમાં દવાઓ પરનું સંશોધન કેમ આટલું વધ્યું?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચીન સરકારે અને ખાનગી કંપનીઓએ બાયોટેક સેક્ટરમાં જંગી મૂડીરોકાણ કર્યું છે, જેનું પરિણામ હવે સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે. વર્ષ ૨૦૨૫ દરમિયાન ચીનમાં વિક્રમી ૫,૨૧૫ ક્લિનિકલ ડ્રગ ટ્રાયલ્સ નોંધાયા હતા, જેમાંથી આશરે ૫૭.૫ ટકા ટ્રાયલ્સ તદ્દન નવી દવાઓ સાથે સંબંધિત હતા. આ આંકડો વર્ષ ૨૦૨૦ની સરખામણીએ લગભગ બમણો છે. આ સિવાય વૈશ્વિક સ્તરની મોટી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ પણ હવે સંશોધન માટે ચીનની બાયોટેક કંપનીઓ સાથે મોટા લાયસન્સિંગ કરારો કરી રહી છે. ચીન હવે કેન્સર અને ઓટોઇમ્યુન રોગોની અદ્યતન દવાઓ વિકસાવતું મુખ્ય વૈશ્વિક કેન્દ્ર બની ગયું છે.

કિંમતો આસમાને પહોંચવાનું અસલી કારણ
દવાઓ પરના સંશોધનની ઝડપ જે રીતે વધી, તેની સામે સંશોધન માટે લાયક વાંદરાઓનો પુરવઠો વધારી શકાયો નથી. લેબમાં ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવો એક મકાક વાંદરો તૈયાર કરવામાં આશરે ચાર વર્ષ જેટલો લાંબો સમય લાગે છે. તેના જન્મથી લઈને તેના પાલન-પોષણ, નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ અને તે સંપૂર્ણપણે ચેપમુક્ત (ઇન્ફેક્શન ફ્રી) હોવાનું પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં લાંબી પ્રક્રિયા થાય છે. આથી માંગ વધવા છતાં સપ્લાય તાત્કાલિક વધારવી અશક્ય છે. કોરોના મહામારી દરમિયાન ચીને લેબ વાંદરાઓની નિકાસ પર પણ કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, જેના કારણે સ્થાનિક બજારમાં તેની તંગી વધુ ઘેરી બની છે.

ઔદ્યોગિક અંદાજો અનુસાર ચીનમાં વર્ષ ૨૦૨૫ થી ૨૦૨૭ દરમિયાન દર વર્ષે આશરે ૪૯ હજારથી ૫૨ હજાર લેબ વાંદરાઓ ઉપલબ્ધ રહેવાની ધારણા છે, પરંતુ રિસર્ચની વર્તમાન ગતિ જોતા આ સંખ્યા ઘણી ઓછી છે. અનેક સંશોધન સંસ્થાઓને વાંદરાઓ મેળવવા માટે મહિનાઓ સુધી પ્રતીક્ષા કરવી પડે છે.

શું ભવિષ્યમાં પ્રાણીઓ પરના પરીક્ષણો ઘટશે?
હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે પ્રાણીઓ પર થતા મેડિકલ પરીક્ષણો ઘટાડવા માટે મોટા પાયે પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકો આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ઓર્ગન-ઓન-ચિપ, થ્રી-ડી સેલ કલ્ચર અને એડવાન્સ કમ્પ્યુટર મોડલિંગ જેવી નવી ટેકનોલોજી વિકસાવી રહ્યા છે જેથી પ્રાણીઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય. આમ છતાં તબીબી નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે માનવ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ આધારિત જટિલ દવાઓના સચોટ પરીક્ષણ માટે હાલમાં આ વાંદરાઓનો કોઈ સંપૂર્ણ અને સચોટ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ નથી. આથી, આગામી થોડા વર્ષો સુધી મેડિકલ લેબોરેટરીઓમાં આ વાંદરાઓની માંગ અને કિંમતો ઊંચી રહેવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.