ભારતમાં બાળકોના શિક્ષણનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. હવે, ફક્ત શાળા ફી જ નહીં, પરંતુ પરિવહન, યુનિફોર્મ, પુસ્તકો અને નોટબુકનો ખર્ચ પણ માતા-પિતાના ખિસ્સા પર ભારે પડી રહ્યો છે. ઘણા રાજ્યોમાં, શાળાની મુસાફરીનો ખર્ચ અને અન્ય શૈક્ષણિક ખર્ચ શાળા ફી કરતાં વધી ગયો છે. કોમ્પ્રીહેન્સિવ મોડ્યુલર સર્વે-એજ્યુકેશન 2025ના ડેટા અનુસાર, આસામ, બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, હિમાચલ પ્રદેશ, ગોવા, જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખ જેવા રાજ્યોમાં પરિવહન, યુનિફોર્મ અને પુસ્તકોનો ખર્ચ ઝડપથી વધી રહ્યો છે.

દેશભરમાં, માતાપિતા તેમના બાળકોની સ્કૂલ ટ્રાન્સપોર્ટ પર વાર્ષિક સરેરાશ રૂ.5,532 ખર્ચ કરી રહ્યા છે. ઘણા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં, આ ખર્ચ રૂ.10,000થી વધુ થઈ ગયો છે. એક સર્વે મુજબ, ચંદીગઢના વિદ્યાર્થીઓ વાર્ષિક સરેરાશ રૂ.16,713 પરિવહન પાછળ ખર્ચ કરે છે, જે દેશમાં સૌથી વધુ છે. લદ્દાખમાં પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર છે. અહીં, સરેરાશ વાર્ષિક શાળા ફી રૂ.5,500 છે, જ્યારે પરિવહન માત્ર રૂ.8,786 છે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે શિક્ષણના વધતા ખર્ચને જોતાં, સરકારો અને શાળાઓએ પરિવહન અને સંબંધિત ખર્ચ અંગે નવી નીતિઓ પર વિચાર કરવાની જરૂર પડશે. સ્કૂલ યુનિફોર્મનો હેતુ બાળકોમાં સમાનતા લાવવાનો હતો, પરંતુ હવે આ જ યુનિફોર્મ અને પુસ્તકો માતાપિતા માટે વધારાનો નાણાકીય બોજ બની રહ્યા છે. ઘણા રાજ્યોમાં, ટ્રાન્સપોર્ટ, યુનિફોર્મ અને પુસ્તકોનો કુલ ખર્ચ શાળા ફી સુધી પહોંચી ગયો છે અથવા તેનાથી વધી ગયો છે.

રાજસ્થાન અને મધ્ય ભારતમાં, શાળા ફી ઉપરાંત અન્ય ખર્ચાઓ પણ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. રાજસ્થાનમાં શાળાની ફી રૂ. ૧૩,૪૨૨ છે, તેની સામે ટ્રાન્સપોર્ટ ફી રૂ.૬,૦૬૯, યુનિફોર્મનો ભાવ રૂ.૧,૪૧૮, પુસ્તકો અને નકલોના રૂ.૧,૬૨૬ અને અન્ય ખર્ચાઓ ૬૯૦ રૂપિયા થાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે અન્ય ખર્ચાઓ ફીના આશરે ૭૩ ટકા સુધી પહોંચી ગયા છે. મધ્યપ્રદેશમાં સરેરાશ શાળા ફી રૂ.૯,૮૭૪ છે, જ્યારે ટ્રાન્સપોર્ટ, યુનિફોર્મ, પુસ્તકો અને અન્ય ખર્ચાઓ મળીને ફીના આશરે ૮૯ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. છત્તીસગઢમાં અન્ય ખર્ચાઓ ફીના આશરે ૮૦ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. સર્વે મુજબ, ગામડાઓમાં સરેરાશ પરિવાર વિદ્યાર્થીની શાળા ફી પર રૂ.૮,૧૨૦ ખર્ચ કરે છે, જ્યારે શહેરોમાં, આ ખર્ચ વધીને રૂ.૧૯,૪૫૭ થાય છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે શિક્ષણનો વધતો ખર્ચ મધ્યમ વર્ગ અને ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારો પર સૌથી વધુ અસર કરી રહ્યો છે. રાજ્યો અને શિક્ષણ વિભાગોએ શાળા ફી, તેમજ ટ્રાન્સપોર્ટ, પુસ્તકો અને યુનિફોર્મના વધતા ખર્ચને નિયંત્રિત કરવા માટે નવી નીતિઓ વિકસાવવાની જરૂર છે, જેથી ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ સામાન્ય પરિવારો માટે પરવડે નહીં.