વૈશ્વિક સ્તરે બદલાતા યુદ્ધના સમીકરણો અને સરહદી સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એક ઐતિહાસિક અને અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો નિર્ણય લીધો છે. ભારતીય સેનાની સૈન્ય શક્તિને આધુનિક અને અભેદ્ય બનાવવા માટે ભારત સરકાર સ્વદેશી કંપનીઓ પાસેથી ૨ અબજ ડૉલર (આશરે ૧૭,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા) થી વધુના અત્યાધુનિક મિલિટરી ડ્રોન ખરીદવાની જોરશોરથી તૈયારી કરી રહી છે.

આ મેગા ડિફેન્સ ડીલ મંજૂર થતાં જ તે ભારતનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સૈન્ય ડ્રોન સોદો બની જશે, જે પાકિસ્તાન અને ચીનની સરહદો પર ભારતીય સેનાની તાકાતમાં અનેકગણો વધારો કરશે. આ રણનીતિક ખરીદી અને તેનાથી ભારતીય સંરક્ષણ ઉદ્યોગને મળનારા મોટા પ્રોત્સાહનનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

સંરક્ષણ ક્ષેત્ર અને ઉદ્યોગ જગત સાથે જોડાયેલા સત્તાવાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર આ મેગા ડ્રોન ખરીદી પ્રક્રિયા પર ખૂબ જ ઝડપથી કામ ચાલી રહ્યું છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય આગામી ૧૮ થી ૨૪ મહિનાની અંદર આ અત્યાધુનિક ડ્રોનની ડિલિવરી (આપૂર્તિ) શરૂ કરવા માંગે છે. સેનાની તાત્કાલિક અને કટોકટીની જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે સરકાર આ સોદા માટે 'ફાસ્ટ-ટ્રેક પ્રોક્યોરમેન્ટ' (ઝડપી ખરીદી પ્રક્રિયા) નો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ ડીલ અગાઉ મંજૂર કરાયેલા આશરે ૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના ટેક્ટિકલ ડ્રોન ઓર્ડર કરતાં પણ ઘણી મોટી અને વ્યાપક હશે.

આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોન કેમ બન્યા ‘ગેમ ચેન્જર’?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વૈશ્વિક યુદ્ધોનું સ્વરૂપ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને મિડલ-ઈસ્ટ (મધ્યપૂર્વ) ના સૈન્ય સંઘર્ષોએ દુનિયાને સાબિત કરી દીધું છે કે પરંપરાગત હથિયારોની સરખામણીએ ઓછી કિંમતના અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત ડ્રોન યુદ્ધના મેદાનમાં મોટો ઉલટફેર કરી શકે છે.

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સરહદ પર સતત રહેતા તણાવ દરમિયાન પણ બંને દેશો દ્વારા મોટા પાયે ડ્રોન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાઓ બાદ ભારતીય સેનાએ સરહદોની ચોકસાઈપૂર્વકની દેખરેખ (નિગરાની), દુશ્મનના ટાર્ગેટની સચોટ ઓળખ અને સેકન્ડોમાં સચોટ હુમલો (Precision Strikes) કરવા માટે આત્મઘાતી અને સર્વેલન્સ ડ્રોનની જરૂરિયાતને ખૂબ ગંભીરતાથી લીધી છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, આજના ડિજિટલ યુગમાં ડ્રોન એ સેનાની તાકાત વધારનારું સૌથી શક્તિશાળી હથિયાર છે.

મેક ઇન ઇન્ડિયા અને સ્વદેશી કંપનીઓને કરોડોનો ફાયદો
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના 'આત્મનિર્ભર ભારત' અને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' (Make in India) અભિયાનને આ ડીલથી સૌથી મોટી પાંખો મળશે. હાલમાં ભારતમાં ૬૦૦ થી વધુ કંપનીઓ ડ્રોન અને તેની એક્સેસરીઝના ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલી છે, જેમાંથી ૧૦૦ થી વધુ કંપનીઓ ખાસ કરીને માત્ર સંરક્ષણ ક્ષેત્ર (ડિફેન્સ સેક્ટર) માટે હાઇટેક કામ કરી રહી છે.

આ ૧૭,૦૦૦ કરોડના મેગા ઓર્ડરનો સીધો લાભ ભારતના મોટા ઉદ્યોગ ગૃહો અને દેશના ઉભરતા ડિફેન્સ સ્ટાર્ટઅપ્સને મળશે. ટાટા એડવાન્સ્ડ સિસ્ટમ્સ (Tata Advanced Systems), અદાણી ગ્રુપ (Adani Group), લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T), આઈડિયાફોર્જ (ideaForge), ન્યૂસ્પેસ રિસર્ચ અને એસ્ટેરિયા એરોસ્પેસ જેવી અગ્રણી ભારતીય કંપનીઓ હાલમાં સૈન્ય ડ્રોન અને એડવાન્સ સર્વેલન્સ સિસ્ટમ પર કામ કરી રહી છે. આટલો મોટો સરકારી ઓર્ડર મળવાથી આ કંપનીઓની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ટેકનોલોજીકલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બંનેમાં રેકોર્ડબ્રેક વધારો થશે.

વૈશ્વિક ડિફેન્સ માર્કેટમાં ભારતનો દબદબો વધશે
ભારત સરકાર છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશના રક્ષણાત્મક માળખાને મજબૂત કરવા માટે નીતિઓમાં મોટા સુધારા કરી રહી છે. ઘરેલું કંપનીઓને પ્રાથમિકતા આપવાની સાથે-સાથે સરકારે 'ઇનોવેશન્સ ફોર ડિફેન્સ એક્સેલન્સ' (iDEX) જેવી યોજનાઓ દ્વારા નવા સ્ટાર્ટઅપ્સને ફંડિંગ અને ટેકનિકલ સપોર્ટ આપવાનું શરૂ કર્યું છે.

સંરક્ષણ વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે, આ પ્રસ્તાવિત ડ્રોન ખરીદી માત્ર ભારતીય સરહદોની સુરક્ષાને જ અભેદ્ય નહીં બનાવે, પરંતુ ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ઉદ્યોગને એક નવી વૈશ્વિક ઊંચાઈ પર લઈ જશે. આનાથી ભારત આગામી સમયમાં વૈશ્વિક ડ્રોન અને ડિફેન્સ ટેકનોલોજીના માર્કેટમાં એક મોટા નિકાસકાર (Exporter) તરીકે ઉભરી શકશે.