ગુજરાતના વન્યજીવન સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વધુ એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ગીરના જંગલમાં છ દાયકા પહેલા લુ થઈ ગયેલા ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલ પક્ષીની ફરીથી કિલકિલાટ ગુંજી ઉઠી છે.
ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલને અરવલ્લીના જંગલોમાંથી ૨૦૨૧માં ગીરમાં છોડવામાં આવ્યું હતું. રાય સરકારના ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલ રિઇન્ટ્રોડકશન પ્રોજેકટ હેઠળ, આ પક્ષીઓએ હવે ગીર જંગલને તેમનું કાયમી ઘર બનાવ્યું છે. વન અને પર્યાવરણ મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું હતું કે ૨૦૨૧માં ગીર જંગલમાં ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલને લાવવામાં આવ્યા હતા. આ પક્ષીઓ હવે તેમના નવા નિવાસસ્થાનમાં અનુકૂળ થઈ ગયા છે અને પ્રજનન કરી રહ્યા છે. આ પ્રોજેકટની સફળતા દર્શાવે છે. આ પક્ષીઓ ૧૯૫૦ અને ૧૯૬૦ના દાયકામાં ગીર જંગલમાંથી ગાયબ થઈ ગયા હતા. આ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે.
વન અને પર્યાવરણ રાયમંત્રી પ્રવીણ માલીએ જણાવ્યું હતું કે 'ભારતમાં ગીરમાં ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલ્સનું પુન:પ્રવેશ: શ્રેણી, રહેઠાણ ઉપયોગ, માળો અને વર્તણૂકીય પેટર્નનું પુન:પ્રવેશ' નામનો એક સંશોધન પત્ર આંતરરાષ્ટ્ર્રીય પીઅર–સમીક્ષા જર્નલ 'બડર્સ' માં પ્રકાશિત થયો છે. આ સંશોધન પત્ર ગુજરાત વન વિભાગ અને તેની સંલ સંસ્થાઓ દ્રારા ગીરમાં ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલ્સને ફરીથી રજૂ કરવા માટે કરવામાં આવેલા પ્રયાસોનું પ્રથમ વ્યાપક મૂલ્યાંકન રજૂ કરે છે.
વન અને પર્યાવરણ વિભાગના મુખ્ય સચિવ વિનોદ રાવે જણાવ્યું હતું કે ગીરના જંગલમાં ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલ્સને મુકત કર્યા પછી, પ્રથમ વર્ષમાં એક જોડીએ સફળતાપૂર્વક પ્રજનન કયુ, યારે બીજા વર્ષે ત્રણ વધુ પ્રજનન જોડીઓએ માળા બનાવ્યા છે. જૂનાગઢ ફોરેસ્ટ સર્કલના વન સંરક્ષક અને અભ્યાસના સહ–લેખક મોહન રામે જણાવ્યું હતું કે આ પ્રોજેકટ હેઠળ, ગીરના જંગલોમાં બે તબક્કામાં ૪૦ ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલ છોડવામાં આવ્યા હતા. ૧૧ નર પક્ષીઓમાં સેટેલાઇટ ટ્રાન્સમીટર ફીટ કરવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી વૈજ્ઞાનિકો ઘણા વર્ષેા સુધી તેમની હિલચાલ, રહેઠાણ અને સંવર્ધન વર્તનનું નિરીક્ષણ કરી શકયા. અભ્યાસથી નિષ્ણાતો એવા નિષ્કર્ષ પર આવ્યા કે ગીરમાં પરિસ્થિતિઓ હવે ભારતીય ગ્રે હોર્નબિલ માટે ખૂબ અનુકૂળ છે. મુખ્ય મુખ્ય વન સંરક્ષક (વન્યજીવન) અને મુખ્ય વન્યજીવન વોર્ડન ડો. જયપાલ સિંહે જણાવ્યું હતું કે દાયકાઓ પહેલા ગીરમાંથી ગ્રે હોર્નબિલ ગાયબ થઈ ગયા હતા, પરંતુ ૧૯૬૫માં ગીર વન્યજીવન અભયારણ્ય અને ૧૯૭૫માં ગીર રાષ્ટ્ર્રીય ઉધાનની ઘોષણા પછી નિવાસસ્થાન સંરક્ષણમાં સુધારો થયો છે જેના કારણે પ્રજાતિના પાછા ફરવા માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ સર્જાઈ છે.