દેશના અનેક રાજ્યોમાં એટીએમ (ATM) માં રોકડા નાણાંની અછતની ફરિયાદો સતત વધી રહી છે. એટીએમ ઉદ્યોગના સંગઠન કેટમી (CATMi - કોન્ફેડરેશન ઓફ એટીએમ ઇન્ડસ્ટ્રી) એ આ ગંભીર સમસ્યા અંગે ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન (IBA) અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ને લેખિતમાં ચેતવણી આપી છે.

સંગઠનના જણાવ્યા અનુસાર, દેશના અનેક એટીએમ સેન્ટર્સ સુધી પૂરતી રોકડ રકમ પહોંચી રહી નથી, જેના કારણે એટીએમ સેવાઓ ઠપ્પ થવાનું જોખમ વધી ગયું છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં લોકોને પૈસા ઉપાડવામાં ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે, જેણે ખેડૂતો અને નાના વેપારીઓની ચિંતામાં મોટો વધારો કર્યો છે.

નાગરિકોની વ્યાપક ફરિયાદો અનુસાર, માર્કેટમાં અચાનક એટીએમ મશીનો કાં તો ખાલી થઈ ગયા છે અથવા તો તેમાં ખૂબ જ મર્યાદિત માત્રામાં કેશ ઉપલબ્ધ છે. ઉદ્યોગ જગતના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આ સમસ્યા વહેલી તકે ઉકેલવામાં નહીં આવે, તો સામાન્ય લોકોના રોજિંદા આર્થિક વ્યવહારો પર તેની ખૂબ જ માઠી અસર પડી શકે છે.

જરૂરિયાત કરતાં અડધી રોકડ જ સપ્લાય થઈ
એક અગ્રણી બિઝનેસ રિપોર્ટ અનુસાર, માર્ચ અને એપ્રિલ મહિના દરમિયાન દેશભરના એટીએમ નેટવર્કને સુચારુ રૂપે ચલાવવા માટે કુલ રૂ. ૯૪,૦૦૦ કરોડની રોકડની જરૂરિયાત હતી. પરંતુ તેની સામે સપ્લાય ખૂબ ઓછી થઈ હતી:

માર્ચ મહિનામાં સપ્લાય: 
જરૂરિયાત સામે માત્ર ₹૬૧,૦૦૦ કરોડ જ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા હતા.

એપ્રિલ મહિનામાં સપ્લાય: 
સ્થિતિ વધુ વણસી અને માત્ર ₹૫૪,૦૦૦ કરોડ જ એટીએમ નેટવર્ક સુધી પહોંચ્યા. રોકડા નાણાંની માગ અને પુરવઠા (ડિમાન્ડ અને સપ્લાય) વચ્ચે સર્જાયેલા આ આશરે ૪૦ હજાર કરોડ રૂપિયાના મોટા તફાવતને કારણે દેશના અનેક વિસ્તારોમાં એટીએમ બંદૂક જેવા ખાલી થઈ ગયા છે.

મહારાષ્ટ્ર સહિતના રાજ્યોમાં ગંભીર સ્થિતિ
કેશની અછતની સૌથી વધુ અસર અત્યારે મહારાષ્ટ્રના અનેક જિલ્લાઓમાં જોવા મળી રહી છે. મહારાષ્ટ્રના હિંગોલી, પરભણી અને સમગ્ર મરાઠવાડા ક્ષેત્રમાં એટીએમમાંથી કેશ ગાયબ હોવાની વ્યાપક ફરિયાદો ઉઠી છે. હિંગોલીના વાસમત શહેરમાં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) અને બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (BOI) જેવી મોટી બેંકોના એટીએમ પણ ખાલીખમ જોવા મળ્યા હતા. પરભણીમાં પણ રોકડા નાણાં ખૂટી જવાને કારણે મોટાભાગના એટીએમ સેન્ટર્સના શટર પડી ગયા છે, જેનાથી સ્થાનિક જનતામાં ભારે રોષ છે.

ખેડૂતો અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર મોટો ફટકો
આ નાણાકીય કટોકટીની સૌથી માઠી અસર ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જોવા મળી રહી છે. હાલમાં ખરીફ પાકની વાવણીની સીઝન શરૂ થવા જઈ રહી છે, જેના માટે ખેડૂતોને બિયારણ, ખાતર અને મજૂરી ચૂકવવા માટે મોટી માત્રામાં રોકડા નાણાંની તાતી જરૂર હોય છે. પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બેંકો અને એટીએમમાંથી પૈસા ન મળવાના કારણે ખેતીવાડીના કામો ખોરંભે પડ્યા છે અને સ્થાનિક બજારોનો વેપાર પણ પ્રભાવિત થયો છે.

ઉદ્યોગ સંગઠન કેટમી (CATMi) ની આરબીઆઈને અપીલ
એટીએમ ઉદ્યોગ સંગઠન કેટમીએ ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશનને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું છે કે, ઘણા રાજ્યોમાં બેંકની શાખાઓ અને એટીએમ ફીડિંગ સેન્ટર્સ સુધી પૂરતી કરન્સી નોટો પહોંચાડવામાં આવી રહી નથી. સંગઠને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના કરન્સી મેનેજમેન્ટ વિભાગને પણ આ મામલે ત્વરિત હસ્તક્ષેપ કરવા વિનંતી કરી છે. કેટમીએ માગ કરી છે કે ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં રોકડ પુરવઠાની વ્યવસ્થાને તાત્કાલિક ધોરણે મજબૂત કરવામાં આવે જેથી કરીને રોકડા નાણાંની આ કટોકટીને દેશવ્યાપી બનતી અટકાવી શકાય.