ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પાણીની સુરક્ષાને લઈને તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. પાકિસ્તાનના રક્ષા મંત્રી ખ્વાજા આસિફે ભારતને સીધી લશ્કરી કાર્યવાહીની ચેતવણી આપતા કહ્યું છે કે જો પાકિસ્તાનની પાણીની સુરક્ષા જોખમમાં મુકાશે તો તેમનો દેશ ભારત સામે યુદ્ધ કરી શકે છે. પહેલા પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટીના વડા બિલાવલ ભુટ્ટોએ ભારતને આ ધમકી આપી હતી, અને હવે પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાન ખ્વાજા આસિફે ભારતને યુદ્ધની ધમકી આપી છે. ખ્વાજા આસિફનું નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે પાકિસ્તાન ગંભીર જળ સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે.

આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે પાકિસ્તાન પહેલાથી જ ગંભીર પાણીની કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું છે. જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે 1960ની સિંધુ જળ સંધિને રદ કર્યાને એક વર્ષથી વધુ સમય થઈ ગયો છે. પરિણામે, પાકિસ્તાન પાણીની તંગીનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેની તેના અર્થતંત્ર પર પ્રતિકૂળ અસર પડી રહી છે. ઈરાન યુદ્ધને કારણે પહેલાથી જ ઈંધણની કટોકટીનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાનને પાણીની તંગીએ વધુ મુશ્કેલીમાં મુક્યું છે. પાકિસ્તાનનું ટેક્સટાઇલ સેક્ટર જે તેના અર્થતંત્રનો પાયો માનવામાં આવે છે, તેને પણ ગંભીર કટોકટીનો સામનો કરવો પડ્યો છે. લગભગ એક તૃતીયાંશ વસ્તી, ખાસ કરીને સિંધ અને બલુચિસ્તાનમાં ગંભીર પાણીના સંકટથી પ્રભાવિત છે.

પાકિસ્તાની ન્યૂઝ ચેનલ સાથેની એક મુલાકાતમાં ખ્વાજા આસિફે જણાવ્યું હતું કે જો ભારત પાણીના પ્રવાહને રોકવા અથવા વાળવા માટે ભયાનક ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે તેના નક્કર પુરાવા મળશે તો પાકિસ્તાન લશ્કરી કાર્યવાહી પર વિચાર કરશે. પાકિસ્તાની નેતૃત્વનો આ રોષ ભારતના જળ ઉર્જા પ્રધાન સી.આર. પાટીલના એક નિવેદન બાદ આવ્યો છે, જેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે સિંધુ નદી પ્રણાલીમાંથી પાકિસ્તાન તરફ જતા પાણીનો પ્રવાહ જૂન 2028 સુધીમાં સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ શકે છે.

ખ્વાજા આસિફે જણાવ્યું કે, જે ક્ષણે આપણને ખ્યાલ આવશે કે આપણી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જોખમમાં છે અને પાણી આપણી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો એક ભાગ છે, ત્યારે આપણે ચોક્કસપણે ભારત સામે યુદ્ધમાં ઉતરીશું.

બે પરમાણુ સશસ્ત્ર દેશો વચ્ચેનો આ ઐતિહાસિક કરાર એપ્રિલ 2025માં જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં પાકિસ્તાન દ્વારા એક મોટો આતંકવાદી હુમલો થયો ત્યારે તૂટ્યો હતો, આ આતંકવાદી હુમલામાં 26 નિર્દોષ લોકોના મૃત્યુ થયા હતા. જવાબમાં, ભારતે કડક વલણ અપનાવ્યું અને ૧૯૬૦થી અમલમાં રહેલી સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરી દીધી હતી. નવી દિલ્હીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન સરહદ પારના આતંકવાદને સંપૂર્ણપણે બંધ ન કરે ત્યાં સુધી આ સ્થગિત રહેશે.

પાકિસ્તાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર આ મુદ્દા પર ભારતને અપીલ કરી છે, પરંતુ ભારત તેના વલણ પર અડગ છે. નવી દિલ્હીએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન તેના સરહદ પારના આતંકવાદી માળખાને તોડી પાડવા માટે વિશ્વસનીય અને નક્કર પગલાં નહીં લે ત્યાં સુધી સંધિ સ્થગિત રહેશે.

પાકિસ્તાનના અર્થતંત્રને મોટો ફટકો 

પાણીની કટોકટીએ પાકિસ્તાનના અર્થતંત્રને ગંભીર અસર કરી છે. આ સંધિ હેઠળ, પાકિસ્તાનને બેસિનનું 80 ટકા પાણી મળે છે, જે તેની 80 ટકા કૃષિને શક્તિ આપે છે. પાકિસ્તાનની 220 મિલિયનથી વધુ વસ્તી સંપૂર્ણપણે કૃષિ પર આધારિત છે જે દેશના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે. પાકિસ્તાનના 40 ટકાથી વધુ કાર્યબળ સીધી રીતે ખેતી અને પશુપાલનમાં સંકળાયેલા છે. આ ક્ષેત્રમાં મહિલાઓની ભાગીદારી ખાસ કરીને ઊંચી છે, જેમાં કૃષિ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા બે તૃતીયાંશ મહિલાઓ છે. પાકિસ્તાનની ગ્રામીણ વસ્તીના 61 ટકાથી વધુ લોકો તેમની આજીવિકા માટે પાક અને પશુધન પર સીધા આધાર રાખે છે.

કપાસની ખેતી પર કટોકટી

પાકિસ્તાન માટે, સિંધુ નદી પ્રણાલીનું પાણી તેના ખાદ્ય સુરક્ષા, કાપડ ઉદ્યોગ અને લાખો લોકોને રોજગારીની ખાતરી આપે છે. પાકિસ્તાનનું સૌથી મોટું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર કાપડ છે, જે સંપૂર્ણપણે કપાસની ખેતી પર આધારિત છે. સિંધુ નદીનું પાણી મુખ્યત્વે ઘઉં, ચોખા, શેરડી, મકાઈ અને કપાસના પાકોને સિંચાઈ કરે છે. પાકિસ્તાન વાર્ષિક આશરે 27.4 મિલિયન ટન ઘઉં, 8.5 મિલિયન ટન ચોખા અને 7.04 મિલિયન ગાંસડી કપાસનું ઉત્પાદન કરે છે. દેશના કુલ કૃષિ વિસ્તારના 44 ટકા ભાગ નહેરો અને ટ્યુબવેલ દ્વારા સિંચાઈ કરવામાં આવે છે, જેમાં પંજાબ અને સિંધ અગ્રણી છે. આ સમગ્ર નહેર પ્રણાલી સિંધુ નદી પ્રણાલીમાંથી ઉદ્ભવે છે.