સુપ્રીમ કોર્ટે માસિક ધર્મ સાથે સંકળાયેલી મુશ્કેલીઓને ધ્યાનમાં રાખીને મહિલા કર્મચારીઓને રજા આપવાની નીતિ ઘડવાની માંગ કરતી અરજી પર વિચાર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે, મહિલાઓને આટલી નબળી ન ગણો. તમારી માંગણી સંભાળવામાં વાજબી લાગી શકે છે, પરંતુ તેમાં આખરે મહિલાઓને જ નુકશાન થશે. જો પીરિયડ્સ દરમિયાન રજા ફરજિયાત બનાવવામાં આવે, તો કોઈ પણ તેમને નોકરી પર રાખવા માંગશે નહીં. કોર્ટે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે અરજદારે સરકારને પહેલેથી જ એક રજૂઆત રજૂ કરી દીધી છે. સરકાર હવે યોગ્ય માળખું ઘડવા માટે તમામ સંબંધિત સત્તાવાળાઓ અને સંસ્થાઓ સાથે પરામર્શ કરી શકે છે.

અહેવાલ મુજબ, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બનેલી બેન્ચ આ મામલાની સુનાવણી કરી રહી હતી. સીજેઆઈ સૂર્યકાંતે ટિપ્પણી કરી હતી કે આવી અરજીઓ ઘણીવાર આશંકા પેદા કરવા, મહિલાઓને નબળા તરીકે દર્શાવવા અને માસિક સ્રાવ તેમના પર આવતી કોઈ પ્રકારની પ્રતિકૂળ ઘટના છે તે ધારણાને કાયમ રાખવા માટે દાખલ કરવામાં આવે છે. અરજદારને સંબોધતા, સીજેઆઈ સૂર્યકાંતે કહ્યું, તમને ખ્યાલ નથી કે તે કાર્યસ્થળમાં તેમના વ્યાવસાયિક વિકાસ અને પરિપક્વતા અંગે કેવા પ્રકારની માનસિકતા પેદા કરે છે.

અરજદાર વતી દલીલ કરતા, વરિષ્ઠ વકીલ એમ.આર. શમશાદે રજૂઆત કરી હતી કે કેરળ સરકારે પહેલેથી જ શાળાઓમાં આવી નીતિ લાગુ કરી છે, અને ઘણી ખાનગી કંપનીઓ પણ સ્વેચ્છાએ આ પ્રથા અપનાવી રહી છે. આ રજૂઆતનો જવાબ આપતા, સીજેઆઈ સૂર્યકાંતે અવલોકન કર્યું, જો કોઈ કંપની સ્વેચ્છાએ આ કરી રહી છે, તો તે પ્રશંસનીય છે; જો કે, જો તમે આને કાયદામાં સામેલ કરો અને તેને ફરજિયાત બનાવો, તો કોઈ પણ મહિલાઓને નોકરીઓ આપશે નહીં. ન તો ન્યાયતંત્રમાં કે ન તો સરકારી સેવાઓમાં. તેમની કારકિર્દી બરબાદ થઈ જશે.

સુનાવણી દરમિયાન, ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીએ અરજી અંગે ટિપ્પણી કરી હતી કે જ્યારે અંતર્ગત વિચાર પ્રશંસનીય છે, ત્યારે તે નોકરીદાતાઓનો પણ વિચાર કરવો જોઈએ જેમને આવી પેઇડ રજા આપવાની જરૂર પડશે. સુપ્રીમ કોર્ટે તારણ કાઢ્યું હતું કે અરજદારે પહેલાથી જ વહીવટીતંત્રને રજૂઆત સબમિટ કરી દીધી છે અને તેથી, તેમના માટે જરૂરી તમામ પગલાં લીધા છે. પરિણામે, કોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે અરજદારને આદેશની રિટ મેળવવા માટે ફરીથી કોર્ટનો સંપર્ક કરવાની જરૂર નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તે ઓથોરિટીને હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ કરીને નીતિનો મુસદ્દો તૈયાર કરવાના હેતુસર રજૂઆતો પર વિચાર કરવાનો નિર્દેશ આપે છે.

સુપ્રીમે માસિક ધર્મની સ્વચ્છતાને કલમ 21 હેઠળ જીવવાના અધિકારનો ભાગ ગણાવ્યો

જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે માસિક ધર્મ સાથે જોડાયેલા સ્વાસ્થ્ય અને સ્વચ્છતા પ્રત્યે ગંભીર છે. જાન્યુઆરી 2026માં સુપ્રીમ કોર્ટે માસિક ધર્મની સ્વચ્છતાને કલમ 21 હેઠળ 'જીવવાના અધિકાર અને ગરિમા'નો અભિન્ન ભાગ ગણાવ્યો હતો. કોર્ટે શાળાઓમાં ફ્રી સેનિટરી નેપકિન્સ આપવા, મહિલાઓ માટે અલગ શૌચાલયની વ્યવસ્થા કરવા અને માસિક ધર્મ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે અગાઉ નિર્દેશો આપ્યા છે. કોર્ટના મતે, માસિક સ્વાસ્થ્ય એક મૂળભૂત અધિકાર છે, પરંતુ પીરિયડ્સ લીવ (રજા) અંગેનો નિર્ણય સાવધાનીપૂર્વક લેવો જોઈએ જેથી મહિલાઓનું સશક્તિકરણ થાય, નહીં કે તેમને કાર્યક્ષેત્રથી અલગ કરવામાં આવે.

ફરજિયાત રજાને કારણે એવી ખોટી છાપ ઊભી થશે કે મહિલાઓ પુરુષો કરતા ઓછી સક્ષમ: સીજેઆઈ

આ અંગે ચીફ જસ્ટિસે ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું કે, આવી અરજીઓ મહિલાઓને ઓછી આંકવા માટે કરવામાં આવતી હોય તેવું લાગે છે. જો તમે તેને કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત કરશો, તો કોઈ પણ તેમને નોકરી આપશે નહીં, ન્યાયતંત્ર કે સરકારી નોકરીમાં પણ અવરોધ આવશે અને તેમની કારકિર્દી જોખમાશે. સંસ્થાઓ એવું કહેવા લાગશે કે પીરિયડ્સ દરમિયાન તમે ઘરે બેસો. કોર્ટનું માનવું છે કે ફરજિયાત રજાને કારણે એક એવી ખોટી છાપ ઊભી થશે કે મહિલાઓ પુરુષો કરતા ઓછી સક્ષમ છે અને કુદરતી પ્રક્રિયા હોવા છતાં તેને એક અશક્તિ તરીકે જોવામાં આવશે.