કેન્સર કોઈ એક દેશ જ નહી, વિશ્વભરમાં એક ગંભીર પડકાર છે. તાજેતરનો એક વ્યાપક અહેવાલ આ રોગ અંગે ચિંતાજનક આંકડા રજૂ કરે છે. ૧૯૯૦ થી ૨૦૨૩ દરમિયાન હાથ ધરાયેલા આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે સારવાર અને ટેકનોલોજીમાં સુધારા છતાં, વિશ્વભરમાં કેન્સરના કેસ અને મૃત્યુ ઝડપથી વધ્યા છે. સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે, આ રોગ હવે ગરીબ, સંસાધન-ગરીબ દેશોમાં સૌથી વધુ પ્રચલિત છે.
આ અભ્યાસમાં ૨૦૪ દેશો અને પ્રદેશોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ૪૭ પ્રકારના કેન્સર અને ૪૪ જોખમ પરિબળોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. અહેવાલ મુજબ ૨૦૨૩ માં:વિશ્વભરમાં કેન્સરના ૧.૮૫ કરોડ નવા કેસ નોંધાયા હતા.જયારે આ જ આ વર્ષે કેન્સરથી આશરે ૧.૪ કરોડ લોકો મૃત્યુ પામ્યા. ૨૦૨૩ માં સ્તન કેન્સરના સૌથી વધુ કેસ જોવા મળ્યા અને ફેફસાના કેન્સરથી સૌથી વધુ મૃત્યુ થયા.
2050 સુધીમાં પરિસ્થિતિ બગડશે
અભ્યાસમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી હતી કે જો કેન્સરને રોકવા માટે તાત્કાલિક અને નક્કર પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો 2050 સુધીમાં 30.5 મિલિયન લોકો કેન્સરથી પીડાશે. આ રોગથી બીજા 18.6 મિલિયન લોકો જીવ ગુમાવી શકે છે, જે વર્તમાન આંકડા કરતા લગભગ બમણા છે. જોકે આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ દેશોમાં વય-સંબંધિત કેન્સર મૃત્યુ દરમાં 24 ટકાનો ઘટાડો થયો છે, ગરીબ અને ઓછી-મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં નવા કેસોનો દર અનુક્રમે 24 ટકા અને 29 ટકા વધ્યો છે.
2023માં સ્તન કેન્સર સૌથી સામાન્ય કેન્સર હતું, જ્યારે ફેફસાના કેન્સર સૌથી વધુ મૃત્યુનું કારણ બન્યા હતા. આગામી 25 વર્ષોમાં, 2050 સુધીમાં નવા કેન્સરના કેસોમાં 60.7 ટકા અને મૃત્યુમાં 74.5 ટકાનો વધારો થવાની ધારણા છે.
થોડી સાવધાનીથી લાખો મૃત્યુ અટકાવી શકાય
વિશ્વમાં લગભગ છમાંથી એક મૃત્યુ કેન્સરને કારણે થાય છે. 2023 માં કેન્સરથી થતા મૃત્યુમાં 41.7 ટકા ફેરફાર કરી શકાય તેવા જોખમ પરિબળો જવાબદાર હતા. તમાકુ, દારૂ, બિનઆરોગ્યપ્રદ આહાર, ઉચ્ચ બોડી માસ ઇન્ડેક્સ, વાયુ પ્રદૂષણ અને હાનિકારક કાર્યસ્થળ અથવા પર્યાવરણીય સંપર્ક આ બધાએ ફાળો આપ્યો. જો સરકારો જાહેર આરોગ્ય નીતિઓને મજબૂત બનાવે અને સ્વસ્થ પસંદગીઓને સરળ બનાવે, તો દર વર્ષે લાખો કેન્સરથી થતા મૃત્યુને અટકાવી શકાય.
મોડેલ્ડ કેન્સર વલણો
ત્રણ દાયકાથી વધુના ડેટાનો ઉપયોગ કરીને, સંશોધકોએ ભવિષ્યના કેન્સર વલણોની ચકાસણી કરી . જેમાં જાણવા મળ્યું કે વસ્તી વૃદ્ધિ અને વૃદ્ધત્વ ભૂમિકા ભજવે છે, પરંતુ જીવનશૈલી, શહેરીકરણ, હવાની ગુણવત્તા અને આર્થિક વિકાસમાં વ્યાપક ફેરફારો પણ કેન્સરના જોખમોના સંપર્કમાં વધારો કરી રહ્યા છે. આ વલણો મોટા હસ્તક્ષેપ વિના ચાલુ રહેશે. પ્રારંભિક નિદાનમાં રોકાણ કરીને, સરકારો સ્તન, સર્વાઇકલ અને કોલોરેક્ટલ કેન્સર જેવા કેન્સર માટે સ્ક્રીનીંગ ઓફર કરી શકે છે, જે જીવન બચાવે છે પરંતુ વિશ્વના મોટાભાગના ભાગોમાં દુર્લભ રહે છે.
કેન્સરથી કઈ રીતે બચી શકાય
તમાકુ નિયંત્રણ, હવા ગુણવત્તા નિયમન, સ્થૂળતા નિવારણ અને કાર્યસ્થળ સલામતીને મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. આરોગ્ય પ્રણાલીઓને પણ વિસ્તૃત કરવાની જરૂર છે. પ્રયોગશાળાઓ અને પ્રશિક્ષિત ઓન્કોલોજી સ્ટાફથી લઈને પોસાય તેવી સારવાર સુધીની દરેક વસ્તુની ઍક્સેસ વધારવી જોઈએ. ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ડેટા પણ જરૂરી છે. કેન્સર હવે ફક્ત વૃદ્ધોને જ અસર કરતી સ્થિતિ નથી. ઘણા પ્રદેશોમાં, યુવાનોમાં એવા કેન્સરનું નિદાન વધી રહ્યું છે જેનું નિદાન ઐતિહાસિક રીતે પછીના તબક્કામાં થયું હતું. આના પરિણામો સ્વાસ્થ્યથી આગળ વધે છે.