ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ અને મધ્ય પૂર્વમાં તણાવને કારણે ભારતીય રૂપિયાનું મૂલ્ય ખોરવાઈ ગયું છે. સોમવારે, રૂપિયો ઇતિહાસમાં પહેલીવાર 95 રૂપિયા પ્રતિ ડોલરના સર્વકાલીન નીચલા સ્તરને પાર કરી ગયો. જોકે, તે 15 પૈસા મજબૂત થઈને 94.70 રૂપિયા પ્રતિ ડોલર પર બંધ થયો. પાછલા દિવસના વેપાર દરમિયાન, રૂપિયામાં 165 પૈસાનો ઘટાડો થયો. આંતરબેંક વિદેશી વિનિમય બજારમાં અંધાધૂંધી વચ્ચે, દેશની સૌથી મોટી બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) તરફથી એક આર્થિક સંશોધન અહેવાલ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. SBI એ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ને સલાહ આપી છે કે હવે ખાલી બેસી રહેવાનો સમય નથી, પરંતુ પગલાં લેવાનો છે.

1. વિદેશી વિનિમય અનામતમાં 700 બિલિયન ડોલરનો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન

SBI રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ભારત પાસે $700 બિલિયન (USD 700 બિલિયન) થી વધુનો વિદેશી વિનિમય અનામત છે. આ રકમ 10 મહિનાથી વધુ આયાતને સરળતાથી ફાઇનાન્સ કરવા માટે પૂરતી છે. SBI દલીલ કરે છે કે RBI એ આ અનામતનો ઉપયોગ બજારમાં હસ્તક્ષેપ કરવા અને રૂપિયાને ઘટતા અટકાવવા માટે કરવો જોઈએ. આજે જ્યારે ખરાબ સમયની જરૂર હોય ત્યારે પૈસા બચાવવાનો કોઈ અર્થ નથી.

૨. તેલ કંપનીઓ માટે એક અલગ ખાસ બારી

ભારતીય તેલ કંપનીઓ (OMCs) દરરોજ બજારમાંથી આશરે ૨૫૦-૩૦૦ મિલિયન ડોલરની ખરીદી કરે છે. SBI  સૂચવ્યું છે કે RBIએ આ કંપનીઓ માટે એક ખાસ બારી ખોલવી જોઈએ. આ તેલ કંપનીઓની ડોલરની માંગને સામાન્ય બજારથી અલગ કરશે, જેનાથી ડોલરની અછત ઓછી થશે અને રૂપિયા પર દબાણ ઘટશે.

૩. સટોડિયાઓને રોકવું મહત્વપૂર્ણ છે

રિપોર્ટ મુજબ, ભારતના મજબૂત વિદેશી વિનિમય અનામત સટોડિયાઓને રોકવા માટે પૂરતા છે. જો RBI બજારમાં પ્રવેશ કરે છે અને ડોલર વેચવાનું શરૂ કરે છે, તો રૂપિયાના અયોગ્ય ઘટાડાને તાત્કાલિક રોકી શકાય છે.

૪. ૧૦૦ મિલિયન ડોલરની મર્યાદા પર પુનર્વિચાર કરવાની જરૂર 

રૂપિયાને ઘટતો અટકાવવા માટે RBI દ્વારા તાજેતરમાં બેંકો માટે લાદવામાં આવેલી ૧૦૦ મિલિયન ડોલરની નેટ ઓપન પોઝિશન મર્યાદા અંગે SBIએ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. RBIએ બેંકોને વિદેશી વિનિમય બજારમાં તેમની નેટ ઓપન પોઝિશન (NOP)ને ૧૦૦ મિલિયન ડોલર સુધી મર્યાદિત રાખવા નિર્દેશ આપ્યો છે. બેંકોને ૧૦ એપ્રિલ સુધીમાં આ નિયમ લાગુ કરવા કહેવામાં આવ્યું છે.

જોકે, SBI રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આ નિયમ ફક્ત સમગ્ર બેંકને બદલે ટ્રેડિંગ પર લાગુ થવો જોઈએ. જો આમ કરવામાં ન આવે તો, વિદેશી રોકાણકારો (FPI) બેંકો માટે તેમના ભંડોળ ઉપાડતી વખતે કાર્યકારી મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી શકે છે.

૫. ઓફશોર માર્કેટમાં તણાવ વધ્યો

મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધ (પશ્ચિમ એશિયા કટોકટી) ને કારણે ઓફશોર માર્કેટમાં રૂપિયાની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ રહી છે. એક વર્ષનું પ્રીમિયમ ૩.૪૩% થી વધીને ૪.૧૯% થયું છે. SBI માને છે કે જો સમયસર પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો બજારમાં રોકડ (તરલતા) ની ભારે અછત ઊભી થઈ શકે છે.