ડિજિટલ સુરક્ષા તરફ એક ઐતિહાસિક પગલું ભરતા કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે IT નિયમો 2021માં નવા સુધારા શરૂ કર્યા છે. અમિત શાહે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સમાજમાં મૂંઝવણ અને નફરત ફેલાવવા માટે નહીં, પરંતુ જાહેર હિત માટે થવો જોઈએ. 20 ફેબ્રુઆરી, 2026થી અમલમાં આવનારા આ નિયમો ખાસ કરીને ડીપફેક અને AI દ્વારા ઉભા થતા જોખમોને જડમૂળથી દૂર કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.

ગૃહમંત્રીના આ હસ્તક્ષેપ બાદ, હવે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે ગેરમાર્ગે દોરતી AI સામગ્રી ઓળખવી અને તેને કલાકોમાં દૂર કરવી ફરજિયાત બનશે, જેનાથી દેશની ડિજિટલ સરહદો વધુ સુરક્ષિત બનશે.

નવા સુધારા હેઠળ, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મની જવાબદારીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. જો કોઈ પ્લેટફોર્મ પર ગેરમાર્ગે દોરતી AI સામગ્રી અથવા ડીપફેક વીડિયો જોવા મળે છે, તો તેમણે માહિતી મળ્યાના ત્રણ કલાકની અંદર તેને દૂર કરવી પડશે. અગાઉ, આ સમય મર્યાદા 36 કલાક હતી. સરકાર માને છે કે શરૂઆતના તબક્કામાં વાયરલ સામગ્રીને રોકવાથી મોટા નુકસાનને અટકાવી શકાય છે. વધુમાં, ફક્ત DIG કે તેથી વધુ રેન્કના અધિકારીઓ જ કાયદો અને વ્યવસ્થા સંબંધિત માહિતી આપી શકશે.

ડીપફેક કાયદા ભારત: AI સામગ્રી ઓળખ અને લેબલિંગ ફરજિયાત

ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સને હવે તેમની સિસ્ટમમાં એવા ટેકનોલોજીકલ સાધનોનો સમાવેશ કરવાની જરૂર પડશે જે "કૃત્રિમ રીતે જનરેટ કરેલી માહિતી" એટલે કે AI દ્વારા બનાવેલા ફોટા, ઑડિઓ અથવા વિડિઓઝને ઓળખી શકે. બધી AI-જનરેટ કરેલી સામગ્રીને સ્પષ્ટ રીતે લેબલ કરવાની જરૂર પડશે અને તેમાં મેટાડેટા શામેલ હોવો જોઈએ જે દૂર કરી શકાતો નથી. આનાથી વપરાશકર્તાઓ નક્કી કરી શકશે કે તેઓ જે સામગ્રી જોઈ રહ્યા છે તે વાસ્તવિક છે કે કૃત્રિમ રીતે અલ્ગોરિધમ દ્વારા બનાવવામાં આવી છે.

દર ત્રણ મહિને વપરાશકર્તાઓ માટે ચેતવણીઓ અને નિયમો

કંપનીઓએ હવે દર ત્રણ મહિને તેમના વપરાશકર્તાઓને નિયમો અને નિયમો વિશે જાણ કરવાની જરૂર પડશે. વપરાશકર્તાઓને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવશે કે ડીપફેક અથવા વાંધાજનક AI સામગ્રી શેર કરવાથી ભારતીય દંડ સંહિતા 2023, POCSO એક્ટ અને IT એક્ટ જેવા કડક કાયદાઓ હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. પ્લેટફોર્મ્સને વપરાશકર્તાઓને જાહેર કરવાની પણ જરૂર પડશે કે તેઓ જે સામગ્રી અપલોડ કરે છે તે AI-જનરેટ કરેલી છે કે નહીં.

બાળ સુરક્ષા અને બનાવટી દસ્તાવેજોનો કડક અમલ

સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બાળ જાતીય શોષણ, સંમતિ વિનાની પોર્નોગ્રાફી, શસ્ત્રો અને હિંસા દર્શાવતી AI સામગ્રી કોઈપણ કિંમતે સહન કરવામાં આવશે નહીં. વધુમાં, AI નો ઉપયોગ કરીને બનાવટી દસ્તાવેજો અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ બનાવવા પર કડક પ્રતિબંધ રહેશે. જો કંપનીઓ આ નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેમના 'સેફ બંદર' રક્ષણ (કાનૂની રક્ષણ) સમાપ્ત કરવામાં આવશે અને તેઓ કાનૂની જવાબદારીને પાત્ર રહેશે.