પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર ઈરાનના વધતા વર્ચસ્વને જોતા ખાડી દેશોએ હવે વૈકલ્પિક રૂટ પર ઝડપથી કામ શરૂ કર્યું છે. હાલમાં વિશ્વનું અંદાજે 20% તેલ હોર્મુઝના સાંકડા માર્ગેથી પસાર થાય છે, જેના પર ઈરાનનો પ્રભાવ છે. પરંતુ, સૂચિત 4 નવી પાઇપલાઇન્સ તૈયાર થવાથી તેલ સીધું જ લાલ સાગર અને ભૂમધ્ય સાગર સુધી પહોંચી શકશે.

કયા 4 મોટા પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ્સ પર વિચારણા હેઠળ છે?
ફાઇનાન્શિયલ ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ ખાડી દેશો નીચે મુજબના રૂટ પર પાઇપલાઇન બનાવવાનું આયોજન કરી રહ્યા છે:

ઇરાક-તુર્કી પાઇપલાઇન: ઇરાકના કિરકુકથી તુર્કીના સિયાન સુધી 970 કિમી લાંબી પાઇપલાઇનનો પ્રસ્તાવ છે. આનાથી તેલ સીધું જ ભૂમધ્ય સાગર (Mediterranean Sea) દ્વારા યુરોપ અને અન્ય દેશોમાં જઈ શકશે.

હદીથા-અકાબા પાઇપલાઇન: ઇરાકના હદીથાથી જોર્ડનના અકાબા બંદર સુધી 1154 કિમી લાંબી પાઇપલાઇન બનાવવાની યોજના છે. આ રૂટ દ્વારા લાલ સાગર (Red Sea) સુધી તેલ પહોંચાડવું અત્યંત સરળ બનશે.

યુએઈ-ફુજૈરા પાઇપલાઇન: યુએઈથી ઓમાનના ફુજૈરા સુધી 354 કિમી લાંબી પાઇપલાઇન દ્વારા તેલ સીધું જ અરબી સમુદ્રમાં લાવી શકાશે, જેનાથી હોર્મુઝના જોખમી માર્ગને ટાળી શકાશે.

સઉદી ઈસ્ટ-વેસ્ટ પાઇપલાઇન: સઉદી અરેબિયા પાસે પહેલેથી જ એક પાઇપલાઇન છે, પરંતુ હવે 1200 કિમી લાંબી નવી પાઇપલાઇન બનાવવાની વાત ચાલી રહી છે, જે સીધી લાલ સાગરના કિનારે તેલ પહોંચાડશે.

IMEC કોરિડોર અને ભારતનું મહત્વ
આ સંકટના ઉકેલ તરીકે 'ઇન્ડિયા-મિડલ ઇસ્ટ ઇકોનોમિક કોરિડોર' (IMEC) ને ફરીથી સક્રિય કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આ કોરિડોર ઇઝરાયેલ, જોર્ડન, સૌદી અરેબિયા અને યુએઈ થઈને સીધો ભારત સુધી પહોંચે છે. આ રૂટ દ્વારા દક્ષિણ એશિયામાં તેલ અને ગેસ સપ્લાય કરવામાં કોઈ મુશ્કેલી નહીં પડે. ભારત અને ઈરાન વચ્ચેના મજબૂત રાજદ્વારી સંબંધોને કારણે આ કોરિડોરને ઈરાન તરફથી કોઈ ખતરો રહેવાની શક્યતા નહિવત છે.

​​​​​​​જો આ પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ્સ હકીકત બનશે, તો ઈરાન માટે હોર્મુઝને 'હથિયાર' તરીકે વાપરવું અશક્ય બની જશે. આનાથી વૈશ્વિક તેલ બજાર વધુ સ્થિર થશે અને ભારત જેવા તેલ આયાતકાર દેશોને યુદ્ધના સમયે પણ અવિરત પુરવઠો મળતો રહેશે.