શું તમે ક્યારેય કલ્પના કરી છે કે કોઈ મશીન વીજળી, બેટરી કે ચીપ વિના ગણતરી કરી શકે અથવા માહિતી યાદ રાખી શકે? આ વાત કોઈ સાયન્સ-ફિક્શન ફિલ્મ જેવી લાગે છે, પરંતુ અમેરિકન ભૌતિકશાસ્ત્રી જોસેફ ડી. પોલ્સને તેને વાસ્તવિકતામાં ફેરવી દીધી છે. સિરાક્યુઝ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ લોખંડના સળિયા, સ્પ્રિંગ્સ અને બોલ્ટ જેવા સામાન્ય સાધનોનો ઉપયોગ કરીને એક 'મિકેનિકલ કોમ્પ્યુટર' વિકસાવ્યું છે, જે ભવિષ્યમાં ટેકનોલોજીની વ્યાખ્યા બદલી શકે છે.

આ મશીનનું હૃદય એક નાનો ફરતો સળિયો છે, જેને 'હિસ્ટેરોન' કહેવામાં આવે છે. આ હિસ્ટેરોન જ મશીનની યાદશક્તિ તરીકે કામ કરે છે. જ્યારે તેના પર ચોક્કસ બળ લગાડવામાં આવે છે, ત્યારે તે પોતાની સ્થિતિ બદલે છે અને તે સ્થિતિને યાદ રાખે છે. આ પ્રક્રિયામાં વીજળીના કોઈ સ્પંદનોની જરૂર પડતી નથી. મશીનમાં ગોઠવવામાં આવેલી સમાંતર સ્પ્રિંગ્સ સંકલનનું કામ કરે છે, જ્યારે ક્રોસમાં લાગેલી સ્પ્રિંગ્સ અવરોધ ઊભો કરે છે. આ આંતરિક ખેંચાણ અને તણાવના આધારે મશીન તેના 'નિર્ણયો' લે છે.

આ મશીનની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની 'મેમરી લોક' સિસ્ટમ છે. એકવાર માહિતી સેટ થઈ ગયા પછી, તે તેની સ્થિતિને મજબૂત રીતે લેચ કરી દે છે. આ સ્થિતિને બદલવા માટે ફરીથી મોટા પ્રમાણમાં ભૌતિક બળની જરૂર પડે છે, જેનો અર્થ છે કે પાવર કટ થવાનો કે ડેટા ભૂંસાઈ જવાનો કોઈ ભય રહેતો નથી.

ગણતરી કરવા માટે આ મશીનમાં સળિયાઓની એક લાંબી શ્રેણી બનાવવામાં આવી છે. જ્યારે પહેલા સળિયાને ધક્કો લાગે છે, ત્યારે તે ડોમિનોની જેમ એક પછી એક પડતા જાય છે. હાલમાં આ પ્રોટોટાઇપ ત્રણ સંપૂર્ણ ચક્ર સુધી ગણતરી કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, તે 'એકી-બેકી' સંખ્યાની ઓળખ પણ કરી શકે છે. ચાર સળિયાના સેટઅપમાં તેને કેટલી વાર દબાણ આપવામાં આવ્યું તેના આધારે તે સચોટ પરિણામ આપે છે.

આ ટેકનોલોજીના આગમનથી એવા રોબોટ્સ અને સેન્સર્સ બનાવવાનો માર્ગ મોકળો થયો છે જે પાવર સોર્સ વગર કામ કરી શકશે. ખાસ કરીને સમુદ્રના ઊંડાણમાં જ્યાં બેટરી ચાર્જ કરવી મુશ્કેલ છે, ત્યાં આ મિકેનિકલ સેન્સર્સ વર્ષો સુધી ડેટા એકત્ર કરી શકશે. અંતરિક્ષના રેડિયેશનમાં ઈલેક્ટ્રોનિક ચિપ્સ નિષ્ફળ જઈ શકે છે, પરંતુ મિકેનિકલ કોમ્પ્યુટર સુરક્ષિત રહેશે. અત્યંત ગરમ કે ઠંડા વાતાવરણમાં પણ આ મશીન કોઈ પણ ખામી વિના કાર્યરત રહી શકે છે.

જોસેફ ડી. પોલ્સનની આ શોધ સાબિત કરે છે કે ભવિષ્યની ટેકનોલોજી હંમેશા જટિલ સર્કિટ પર નિર્ભર હોવી જરૂરી નથી; ક્યારેક સાદા ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો જ સૌથી મોટી સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવી શકે છે.