ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) શાસિત ઓરિસ્સામાં શનિવારે મોડી રાત્રે કેબિનેટની બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં, ઓરિસ્સા સરકારે રાજ્યની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં દાયકાઓ જૂની અનામત પ્રણાલીમાં ફેરફાર કર્યો છે. રાજ્યની મેડિકલ, એન્જિનિયરિંગ અને ઉચ્ચ ટેકનિકલ કોલેજોમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), અને સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગ (SEBC) માટે અનામત મર્યાદા લગભગ બમણી કરવામાં આવી છે.

મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીએ જણાવ્યું હતું કે આ પગલું આ સમુદાયોને તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં સશક્ત બનાવવા અને સામાજિક સશક્તિકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવ્યું છે. સૌથી અગત્યનું, પ્રથમ વખત, પછાત વર્ગ (SEBC) ના વિદ્યાર્થીઓ માટે અનામત ખોલવામાં આવ્યું છે.

મંત્રીમંડળના નિર્ણય મુજબ, રાજ્યની ઉચ્ચ અને ટેકનિકલ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં બેઠકો હવે નવા દરે ફાળવવામાં આવશે. અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે અનામત 12%થી વધારીને 22.50% કરવામાં આવી છે. અનુસૂચિત જાતિ (SC) માટે ક્વોટા 8%થી વધારીને 16.25% કરવામાં આવ્યો છે. પહેલી વાર, અનુસૂચિત જાતિ (SEBC) માટે ૧૧.૨૫% બેઠકો અનામત રાખવામાં આવી છે, જેમને અગાઉ કોઈ અનામત મળી ન હતી. આ ફેરફારો પછી પણ, સરકારે કાનૂની ગૂંચવણો ટાળવા માટે કુલ અનામત બેઠકો ૫૦% મર્યાદામાં રાખી છે.

મેડિકલ અને એન્જિનિયરિંગ બેઠકો પર સીધી અસર

નવા નિયમોનો સૌથી વધુ ફાયદો ડોક્ટર કે એન્જિનિયર બનવા માંગતા વિદ્યાર્થીઓને થશે. ઓડિશામાં કુલ ૨,૪૨૧ મેડિકલ બેઠકો છે, જેમાં UG અને PG અભ્યાસક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉ ૨૯૦ બેઠકો ધરાવતા ST વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા હવે વધીને ૫૪૫ થશે. અગાઉ ૧૯૩ બેઠકો ધરાવતા SC વિદ્યાર્થીઓ હવે વધીને ૩૯૩ થશે. SEBC વિદ્યાર્થીઓ માટે હવે ૨૭૨ બેઠકો અનામત રહેશે.

એન્જિનિયરિંગની વાત કરીએ તો, ઓડિશામાં કુલ ૪૪,૫૭૯ બેઠકો છે. અગાઉ ૫,૩૪૯ બેઠકો ધરાવતા ST વિદ્યાર્થીઓ માટે હવે ૧૦,૦૩૦ બેઠકો રહેશે. અગાઉ ૩,૫૬૬ બેઠકો ધરાવતા SC વિદ્યાર્થીઓ માટે હવે ૭,૨૪૪ બેઠકો ઉપલબ્ધ થશે. SEBC વિદ્યાર્થીઓ માટે 5,015 બેઠકો અનામત રાખવામાં આવશે.

મુખ્યમંત્રીના મતે, આ નીતિ રાજ્યની તમામ યુનિવર્સિટીઓ, સંલગ્ન કોલેજો, સરકારી સંસ્થાઓ (ITIs) અને પોલિટેકનિકને લાગુ પડશે. આવરી લેવામાં આવેલા વિષયોમાં દવા, સર્જરી, ડેન્ટલ, નર્સિંગ અને ફાર્મસીનો સમાવેશ થાય છે. મેનેજમેન્ટ, કમ્પ્યુટર એપ્લિકેશન્સ (MCA) અને આર્કિટેક્ચર પણ આવરી લેવામાં આવશે. આ નવી અનામત પ્રણાલીથી પશુચિકિત્સા દવા, આયુર્વેદ, હોમિયોપેથી અને કૃષિ વિજ્ઞાન સંબંધિત અભ્યાસક્રમોને પણ લાભ થશે.

વસ્તીના પ્રમાણમાં અધિકારો

મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીએ અગાઉની સરકારો પર નિશાન સાધતા કહ્યું કે અત્યાર સુધી, SC અને ST વિદ્યાર્થીઓને તેમની વસ્તી કરતા ઘણી ઓછી બેઠકો મળતી હતી. તેમણે કહ્યું, "પહેલાની સરકારોએ આ દિશામાં કોઈ નક્કર પગલાં લીધાં નહોતા, જેના કારણે આ સમુદાયોના સશક્તિકરણમાં અવરોધ ઊભો થયો. અમારી સરકારે સામાજિક ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે."

ભાજપનો માસ્ટરસ્ટ્રોક?

રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે ભાજપ સરકારનો આ નિર્ણય માત્ર વહીવટી જ નહીં પરંતુ ગહન રાજકીય મહત્વ પણ ધરાવે છે. પ્રથમ વખત SEBC ને અનામત આપીને, ભાજપે રાજ્યની એક મોટી વોટ બેંકને સીધો સંદેશ આપ્યો છે. ST અને SC ક્વોટામાં નોંધપાત્ર વધારો કરીને, પાર્ટીએ આ સમુદાયોમાં પોતાનું સ્થાન વધુ મજબૂત બનાવ્યું છે.

નવીન પટનાયકના ગઢમાં ભંગાણ

રાજ્યમાં દાયકાઓથી સત્તા સંભાળી રહેલા બીજુ જનતા દળ (BJD) એ પછાત વર્ગો માટે આવા મોટા પગલાં લીધાં નહોતા, જે પગલું ભાજપ હવે તેનો લાભ લેવા માંગે છે.