ઈરાન પર અમેરિકા અને ઇઝરાયલી હુમલાઓએ મધ્ય પૂર્વમાં એક નવી કટોકટી ઉભી કરી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે. તેના જવાબમાં, ઈરાને દુબઈ અને અબુ ધાબી જેવા મુખ્ય પર્યટન સ્થળો, કતાર, બહેરીન, સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાન સહિત ખાડી દેશો પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા છે.

ભાવમાં રેકોર્ડ વધારો

આ સંઘર્ષની સૌથી મોટી અસર કાચા તેલના ભાવ પર પડી છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ, જે શુક્રવારે પ્રતિ બેરલ $72 ના સાત મહિનાના ઉચ્ચ સ્તરે બંધ થયું હતું અને 2026ના પ્રથમ બે મહિનામાં લગભગ 19 ટકા વધ્યું હતું, તે હવે 12 ટકા વધીને 80 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયું છે. દરમિયાન, યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) એ પણ 8%નો વધારો નોંધાવ્યો છે, જે 70 ડોલર પ્રતિ બેરલના આંકને વટાવી ગયો છે. ઈરાન પર પ્રથમ 12 દિવસના ઇઝરાયલી હુમલાઓ પછી, ગયા વર્ષે જૂન પછી પ્રથમ વખત બ્રેન્ટ ક્રૂડ 80 ડોલરને વટાવી ગયું છે.

ઈરાનની તેલ સંભવિતતા વૈશ્વિક પુરવઠા પર અસર કરે છે

જોકે આ ક્ષેત્રમાં ઈરાનનું વર્ચસ્વ ઘટ્યું છે, તે OPEC+ જોડાણમાં ચોથું સૌથી મોટું ઉત્પાદક રહ્યું છે. સાઉદી અરેબિયાના નેતૃત્વ હેઠળના જૂથના કુલ ઉત્પાદનમાં ઈરાનનો હિસ્સો 12% છે. ઈરાન દરરોજ 3.3 મિલિયન બેરલ તેલનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે વૈશ્વિક ઉત્પાદનના લગભગ 3% છે. દેશની સૌથી મોટી રિફાઇનરી દરરોજ 500,000 બેરલની ક્ષમતા ધરાવે છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: કટોકટીનું કેન્દ્ર

આ દરમિયાન, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દરિયાઈ ટ્રાફિક માટે બંધ હોવાના વિરોધાભાસી અહેવાલો છે. જો કે, ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન, અબ્બાસ અરાઘચીએ અલ-જઝીરા સાથેની એક મુલાકાતમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે સ્ટ્રેટ બંધ કરવાનો કોઈ ઈરાદો નથી. સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાના 20% અને સમાન પ્રમાણમાં LNG વહન કરે છે, જે તેને અત્યંત સંવેદનશીલ પુરવઠા અવરોધક બનાવે છે. ઈરાનની 90% તેલ નિકાસ પણ આ માર્ગ દ્વારા ચીન જાય છે.

વિશ્લેષકોના મંતવ્યો અને OPEC+નો નિર્ણય

બાર્કલેઝના વિશ્લેષકો સહિત ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે જો સ્ટ્રેટ લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે, તો તેલના ભાવ ટૂંક સમયમાં પ્રતિ બેરલ $100 સુધી પહોંચી શકે છે. જો કે, તેઓ એમ પણ કહે છે કે જો પરિસ્થિતિ ઝડપથી સામાન્ય થઈ જાય, તો ભાવ આ સ્તરે ટકી શકશે નહીં.

આ કટોકટી વચ્ચે, રવિવારે તેની માસિક વિડીયો કોન્ફરન્સમાં, OPEC+ એપ્રિલથી ઉત્પાદન વધારાની ગતિને થોડી ઝડપી બનાવવા સંમત થયું. આ નિર્ણય સંઘર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો હતો. મુખ્ય જૂથના સભ્યો સાઉદી અરેબિયા અને રશિયા, જેમણે પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ઉત્પાદન વધારો અટકાવી દીધો હતો, તેઓ એપ્રિલથી દરરોજ 206,000 બેરલ તેલનો વધારાનો સપ્લાય કરશે. આ વધારો ગયા ડિસેમ્બરમાં જૂથ દ્વારા જાહેર કરાયેલા 137,000 બેરલ પ્રતિ દિવસના વધારા કરતા 1.5 ગણો છે.