આવકવેરા કાયદાની કલમ 194-IA હેઠળ 50 લાખ રૂપિયાથી વધુની સ્થાવર મિલકતની ખરીદી પર 1% TDS કાપવો ફરજિયાત છે. જોકે, હસમુખભાઈ જયંતીભાઈ પટેલ વિરુદ્ધ ITO ના કેસમાં ITAT અમદાવાદે મહત્વનો નિર્ણય આપતા જણાવ્યું છે કે, જો મિલકતના માલિકો એકથી વધુ હોય, તો 50 લાખની મર્યાદા 'પ્રોપર્ટી દીઠ' નહીં પણ 'વિક્રેતા દીઠ' ગણવામાં આવશે.

શું હતો સમગ્ર કેસ?
એક ખરીદદારે એવી પ્રોપર્ટી ખરીદી હતી જેની કુલ કિંમત 50 લાખ રૂપિયાથી વધુ હતી, પરંતુ તે પ્રોપર્ટીના માલિકો અનેક હતા. દરેક માલિકના હિસ્સામાં આવતી રકમ 50 લાખ રૂપિયાથી ઓછી હોવાને કારણે ખરીદદારે TDS કાપ્યો નહોતો. આવકવેરા વિભાગે આને નિયમનું ઉલ્લંઘન ગણીને ખરીદદારને ડિફોલ્ટર જાહેર કર્યો અને ટેક્સ તેમજ વ્યાજ સહિત આશરે 13.5 લાખ રૂપિયાની વસૂલાતનો આદેશ આપ્યો હતો.

ITAT નો ચુકાદો અને તેની પાછળનું કારણ
ITAT અમદાવાદે ટેક્સ વિભાગના આદેશને રદ કરતા ખરીદદારની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો છે. ટ્રિબ્યુનલે તેના આદેશમાં નીચે મુજબની સ્પષ્ટતા કરી છે:

વિક્રેતા દીઠ મર્યાદા: આકારણી વર્ષ 2015-16 માટે 50 લાખની મર્યાદા દરેક વિક્રેતાને કરવામાં આવેલી ચુકવણીના આધારે નક્કી થવી જોઈએ, નહીં કે પ્રોપર્ટીની કુલ કિંમતના આધારે.

જૂના કેસોમાં રાહત: ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે તે સમયે કાયદામાં એવો કોઈ ઉલ્લેખ નહોતો કે તમામ વિક્રેતાઓની રકમનો સરવાળો કરીને TDS ગણવો.

ટેક્સ ડિમાન્ડ રદ: આ ચુકાદા બાદ ખરીદદાર પર લાદવામાં આવેલો 13.5 લાખનો ટેક્સ અને વ્યાજ સંપૂર્ણપણે માફ કરી દેવામાં આવ્યું છે.

નવા નિયમોમાં શું ફેરફાર થયો છે?
જોકે આ ચુકાદો જૂના કેસો માટે મોટી રાહત સમાન છે, પરંતુ વર્તમાન નિયમો હવે બદલાઈ ચૂક્યા છે:

1 એપ્રિલ, 2024 પછીના નિયમ: નવા સુધારા મુજબ, હવે 50 લાખ રૂપિયાની મર્યાદા સમગ્ર પ્રોપર્ટીની કુલ કિંમત પર લાગુ પડશે.

સરવાળો ગણાશે: હવે ભલે પ્રોપર્ટીના વિક્રેતાઓ એકથી વધુ હોય અને દરેકને 50 લાખથી ઓછી રકમ મળતી હોય, પરંતુ જો પ્રોપર્ટીની કુલ કિંમત 50 લાખથી વધુ હશે, તો 1% TDS કાપવો જ પડશે.

ભવિષ્યના કેસો: 2024 નો આ નવો સુધારો ભવિષ્યના વ્યવહારો પર લાગુ થશે, તેથી હવે પ્રોપર્ટી ખરીદતી વખતે સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.

ખરીદદારો માટે બોધપાઠ
આ ચુકાદો એવા લોકો માટે આશીર્વાદરૂપ છે જેમણે 1 એપ્રિલ 2024 પહેલા પ્રોપર્ટી ખરીદી છે અને ટેક્સ વિભાગની નોટિસનો સામનો કરી રહ્યા છે. પરંતુ નવા ખરીદદારોએ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે ટેક્સના નિયમો હવે વધુ કડક બન્યા છે. કોઈ પણ પ્રોપર્ટી ખરીદતા પહેલા ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટની સલાહ લેવી હિતાવહ છે જેથી ભવિષ્યમાં વ્યાજ કે દંડની સ્થિતિ ઊભી ન થાય.