આગામી મહિનાઓમાં વિમાન પ્રવાસ કરનારા ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર મોટો આર્થિક બોજ પડવાની પ્રબળ આશંકા સેવાઈ રહી છે. ગ્લોબલ કન્સલ્ટિંગ ફર્મ મેકિન્સે (McKinsey) ના એક રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે, જેટ ફ્યુઅલની કિંમતોમાં સતત વધારો અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનની કટોકટીના કારણે એરલાઇન્સ કંપનીઓની ટિકિટના ભાવ ૨૦ થી ૨૫ ટકા સુધી વધી શકે છે.

મિડલ-ઈસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) માં ચાલી રહેલા ભૂ-રાજકીય તણાવ અને રિફાઇનરીઓની મર્યાદિત ઉત્પાદન ક્ષમતાના લીધે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે વિમાનના બળતણની ભારે અછત સર્જાઈ છે. એરલાઇન્સ કંપનીઓનો ઓપરેટિંગ ખર્ચ ખૂબ જ વધી રહ્યો હોવાના કારણે ફ્લાઇટ ટિકિટ મોંઘી થવા અંગેનો સંપૂર્ણ વિગતવાર અહેવાલ નીચે મુજબ છે.

મેકિન્સેના રિપોર્ટ અનુસાર દુનિયાના આશરે ૪૦ ટકા જેટ ફ્યુઅલની સપ્લાય કરતા ખાડી દેશો અને એશિયાઈ દેશોમાં ઉત્પાદન ઘટવાને કારણે વૈશ્વિક બજાર પર દબાણ ખૂબ વધી ગયું છે. એક તરફ આગામી સમયમાં વેકેશન અને ટ્રાવેલ સીઝનના લીધે જેટ ફ્યુઅલની માંગ રોકેટ ગતિએ વધી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ વૈશ્વિક સ્તરે ઇંધણનો સ્ટોક (ઇન્વેન્ટરી) અત્યંત નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે.

શું છે આ ‘ક્રેક સ્પ્રેડ’ (Crack Spread) અને કેમ ચિંતા વધી?
ANI ના અહેવાલો મુજબ, રિપોર્ટમાં જેટ ફ્યુઅલના ક્રેક સ્પ્રેડનો ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ક્રેક સ્પ્રેડ એટલે કે કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) અને તેમાંથી પ્રોસેસ કરીને તૈયાર કરવામાં આવતા ઇંધણની કિંમતો વચ્ચેનો તફાવત.

સામાન્ય રીતે આ તફાવત પ્રતિ બેરલ ૨૦ ડોલર કે તેથી ઓછો રહેતો હતો. પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૬માં આ તફાવત પ્રતિ બેરલ ૫૦ ડોલરની ઉપર રહેવાનો અંદાજ છે. ક્રેક સ્પ્રેડમાં આટલો મોટો ઉછાળો એ દર્શાવે છે કે ઓઇલ રિફાઇનિંગનો ખર્ચ અસાધારણ રીતે વધી ગયો છે, જે આખરે એરલાઇન્સ કંપનીઓએ ચૂકવવો પડી રહ્યો છે.

ભારત, ચીન અને દક્ષિણ કોરિયાના નિર્ણયોથી મુશ્કેલી વધી
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, વર્તમાન ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત, ચીન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા મોટા નિકાસકાર દેશોએ પોતાના સ્થાનિક બજારને સુરક્ષિત રાખવા માટે જેટ ફ્યુઅલની નિકાસ પર આંશિક પ્રતિબંધો મૂક્યા છે. આના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં વિમાનના બળતણની ઉપલબ્ધતા વધુ ઘટી ગઈ છે. બીજી તરફ, દુનિયાની મોટી રિફાઇનરીઓ અત્યારે પોતાની ૧૦૦ ટકા ક્ષમતા પર કામ કરી રહી હોવાથી, ટૂંકા ગાળામાં ઉત્પાદન વધારવાની કોઈ શક્યતા દેખાતી નથી.

સામાન્ય મુસાફરોના ખિસ્સા પર કેટલી અસર પડશે?
કોઈપણ વિમાન ટિકિટની કુલ કિંમતમાં આશરે ૩૦ ટકા જેટલો હિસ્સો માત્ર ઇંધણના ખર્ચનો (Fuel Cost) હોય છે. જો જેટ ફ્યુઅલના ભાવ આ જ રીતે વધતા રહેશે અને એરલાઇન્સ કંપનીઓ આ વધારાનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખશે, તો આગામી દિવસોમાં હવાઈ મુસાફરી ૨૫ ટકા સુધી મોંઘી થઈ જશે. એટલે કે જે ટિકિટ અત્યારે ૧૦,૦૦૦ રૂપિયામાં મળી રહી છે, તેના માટે ગ્રાહકોએ ૧૨,૦૦૦ થી ૧૨,૫૦૦ રૂપિયા સુધીની કિંમત ચૂકવવી પડી શકે છે.