કેન્દ્ર સરકારે બજેટ 2026-27માં નાના અને મધ્યમ કદના શહેરોના વિકાસ પર નોંધપાત્ર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જાહેરાત કરી હતી કે આગામી પાંચ વર્ષમાં ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરો, ખાસ કરીને મંદિર અને ધાર્મિક નગરોમાં શહેરી માળખાગત સુવિધાઓને મજબૂત બનાવવા માટે રૂ. 20,000 કરોડ ખર્ચવામાં આવશે. સરકાર માને છે કે આ શહેરો દેશની આર્થિક શક્તિને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

બજેટ રજૂ કરતા, નાણામંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વિકાસ હવે મુખ્ય મહાનગર વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરોમાં સુધારેલા રસ્તાઓ, પાણી, સ્વચ્છતા અને અન્ય માળખાગત સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવશે જેથી આ શહેરો રોજગાર અને રોકાણના નવા કેન્દ્રો પણ બની શકે.

સરકાર શહેરોને તેમના વિકાસના આધારે શહેર આર્થિક ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખશે. આ ઓળખ પ્રવાસન, ઉત્પાદન, સેવાઓ અથવા લોજિસ્ટિક્સ જેવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને કરવામાં આવશે.

પ્રસ્તાવ હેઠળ, દરેક શહેરી આર્થિક ક્ષેત્રને પાંચ વર્ષમાં રૂ.5,000 કરોડ મળશે. આ રકમનો ઉપયોગ શહેરી માળખાગત સુવિધાઓ સુધારવા અને સ્થાનિક અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવા માટે કરવામાં આવશે. નાણામંત્રીએ પર્યટનને રોજગાર આધારિત વિકાસનો મજબૂત સ્તંભ ગણાવ્યો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પર્યટન માત્ર આવકનો સ્ત્રોત નથી, પરંતુ યુવાનો, સ્થાનિક રહેવાસીઓ અને નાના વ્યવસાયોને સીધી રોજગાર પણ પ્રદાન કરે છે.

બજેટમાં યુવાનો માટે ખાસ પર્યટન સંબંધિત કૌશલ્ય કાર્યક્રમો શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ કાર્યક્રમો હોટેલ સેવાઓ, ટૂર ગાઇડ્સ, ટ્રાવેલ મેનેજમેન્ટ અને ડિજિટલ સેવાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં હોમસ્ટેને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, મુદ્રા યોજના હેઠળ સરળ લોન આપવામાં આવશે, જેનાથી સ્વરોજગાર માટે નવી તકો ઊભી થશે.

દેશમાં રેલ કનેક્ટિવિટીને વેગ આપવા માટે સાત નવા હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ મુંબઈ અને પુણે વચ્ચે મુસાફરી પહેલા કરતાં વધુ ઝડપી અને સરળ બનાવશે. પુણે-હૈદરાબાદ કોરિડોર મહારાષ્ટ્ર અને તેલંગાણાને સીધો જોડશે, જ્યારે હૈદરાબાદ-ચેન્નાઈ અને હૈદરાબાદ-બેંગલુરુ કોરિડોર દક્ષિણ ભારતના મુખ્ય શહેરો અને આઇટી હબ વચ્ચે ઝડપી જોડાણ પ્રદાન કરશે.

ચેન્નાઈ-બેંગલુરુ હાઇ-સ્પીડ લિંક તમિલનાડુ અને કર્ણાટક વચ્ચે મુસાફરીને પણ સરળ બનાવશે. ઉત્તર ભારતમાં, દિલ્હી-વારાણસી કોરિડોર રાજધાનીને પવિત્ર શહેર વારાણસી સાથે જોડશે, જેનાથી પ્રવાસન અને વેપારમાં વધારો થશે. વારાણસી-સિલિગુડી કોરિડોર પૂર્વી ભારત અને ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યો માટે મજબૂત રેલ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરશે.

50 મુખ્ય પર્યટન સ્થળોનો વિકાસ

સરકાર, રાજ્યો સાથે મળીને, દેશભરમાં 50 મુખ્ય પર્યટન સ્થળોનો વિકાસ કરશે. આ સ્થળોને સુધારેલ કનેક્ટિવિટી, હોટલ અને જરૂરી સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવશે. રોકાણને વેગ આપવા માટે હોટલોને માળખાગત સુવિધાનો દરજ્જો આપવામાં આવશે.

ધાર્મિક અને બૌદ્ધ સ્થળો પર ખાસ ધ્યાન

બજેટમાં ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક સ્થળો તેમજ ભગવાન બુદ્ધ સાથે સંકળાયેલા સ્થળોના વિકાસ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ ભારત અને વિદેશના પ્રવાસીઓને આકર્ષશે.

મેડિકસ અને વેલનેસને પ્રોત્સાહન

ખાનગી ક્ષેત્રની મદદથી તબીબી પર્યટન અને વેલનેસ પર્યટનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. સુધારેલી સુવિધાઓ અને સરળ વિઝા નિયમો લાગુ કરવામાં આવશે. જ્ઞાન ભારતમ મિશન હેઠળ, 10 મિલિયનથી વધુ હસ્તપ્રતોનું સંરક્ષણ અને ડિજિટાઇઝેશન કરવામાં આવશે. આ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સંગ્રહાલયો અને ખાનગી સંગ્રહકો સાથે સહયોગથી કરવામાં આવશે. ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલીનો રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ ભંડાર પણ બનાવવામાં આવશે.