પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (પીઓકે) માં પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર થઈ ગઈ છે. પાકિસ્તાની સેનાએ એક પ્રદર્શનકારીના અંતિમ સંસ્કાર માટે ભેગા થયેલા લોકો પર અંધાધૂંધ ગોળીબાર કર્યો. આ સીધી કાર્યવાહીમાં 27 લોકો માર્યા ગયા અને 200 થી વધુ ઘાયલ થયા. આ વિસ્તારમાં વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન હિંસા ફાટી નીકળ્યા અને બંધના એલાન બાદ, જમ્મુ-કાશ્મીર જોઈન્ટ આવામી એક્શન કમિટી (જેએએસી) એ પાકિસ્તાની સેના અને સુરક્ષા દળો પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે.

સંગઠનનો દાવો છે કે રાવલકોટમાં પ્રદર્શનકારીઓ અને શોક કરનારાઓ સામે હિંસક કાર્યવાહીમાં 27 લોકો માર્યા ગયા અને 200 થી વધુ ઘાયલ થયા. વધુમાં, 100 થી વધુ લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી છે, અને ઘણા લોકો ગુમ હોવાના આરોપો છે. જેએએસી અનુસાર, આ શોકસભા શાહઝૈબ હબીબ નામના પ્રદર્શનકારીના અંતિમ સંસ્કાર માટે યોજાઈ હતી. સંગઠનનો આરોપ છે કે પાકિસ્તાન રેન્જર્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા ગોળીબારમાં શાહઝૈબ હબીબનું મોત થયું હતું. સુરક્ષા દળોએ ગોળીબાર કર્યો ત્યારે તેમના અંતિમ સંસ્કાર માટે મોટી ભીડ એકઠી થઈ હતી, જેના કારણે પરિસ્થિતિ હિંસક બની ગઈ.

જેએએસીના વરિષ્ઠ નેતા શૌકત નવાઝ મીરે આરોપ લગાવ્યો છે કે પાકિસ્તાની સુરક્ષા એજન્સીઓને આવામી એક્શન કમિટીના સભ્યો પર સીધી ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું, જેએએસીના સભ્યો જ્યાં પણ દેખાય ત્યાં સીધી ગોળીબાર કરવાના આદેશ છે. મીરે પાકિસ્તાની સેના પર નાગરિકો અને કાશ્મીરી લોકોને નિશાન બનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો. જોકે, આ આરોપો અંગે પાકિસ્તાન સરકાર કે સેના તરફથી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવી નથી.

પીઓકેમાં હાલની અશાંતિનું મૂળ કારણ ઓક્ટોબર 2025 નો કહેવાતો 'મુઝફ્ફરાબાદ કરાર' હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ કરાર પાકિસ્તાન સરકાર, પીઓકે વહીવટીતંત્ર અને જેએએસી વચ્ચે ગયા વર્ષે થયેલા હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનો બાદ થયો હતો. તે સમયે સતત પ્રદર્શનો અને આર્થિક કટોકટી વચ્ચે, સરકારે ઘણી મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારવાનું વચન આપ્યું હતું. આ કરારમાં ઘઉં અને વીજળી પર સબસિડી, વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન માર્યા ગયેલા લોકોના પરિવારોને વળતર, વહીવટી સુધારા, માળખાગત વિકાસ, શિક્ષણ અને આરોગ્યસંભાળ સેવાઓમાં સુધારો અને સ્થાનિક અધિકારોને મજબૂત બનાવવા અંગેની જાહેરાતોનો સમાવેશ થતો હતો. તે સમયે, પીઓકે માં લાંબા સમયથી ચાલતી આર્થિક અને રાજકીય ફરિયાદોને દૂર કરવામાં આ કરારને એક મોટી સફળતા તરીકે બિરદાવવામાં આવ્યો હતો.

હવે, જેએએસીનો આરોપ છે કે કરારમાં આપવામાં આવેલા મોટાભાગના વચનો કાં તો પૂરા થયા નથી અથવા ફક્ત આંશિક રીતે લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. સંગઠન જણાવે છે કે વારંવાર ખાતરી આપવા છતાં, માળખાકીય સુધારા, સબસિડી, જાહેર સેવાઓ, સ્થાનિક અધિકારો અથવા વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ પર કોઈ મૂર્ત પ્રગતિ થઈ નથી.

પરિણામે, સંગઠને 9 જૂનથી સમગ્ર પ્રદેશમાં હડતાળ અને નવેસરથી આંદોલનનું એલાન કર્યું. જેએએસીનો દાવો છે કે જનતાને રાહત આપવાને બદલે, સરકારે વિલંબિત રણનીતિઓનો આશરો લીધો, જેનાથી લોકોમાં ગુસ્સો વધ્યો. જો કે, પાકિસ્તાની અધિકારીઓ અલગ મત રજૂ કરે છે. સરકારી પ્રતિનિધિઓનો દાવો છે કે જેએએસીની મોટાભાગની માંગણીઓ પહેલાથી જ સ્વીકારાઈ ગઈ છે. છતાં, સ્થાનિક સ્વાયત્તતા, અનામત વિધાનસભા બેઠકો, રાજકીય વિશેષાધિકારો અને લાંબા ગાળાની સબસિડી વ્યવસ્થા જેવા મુદ્દાઓ પર મતભેદો યથાવત છે.

જેએએસી કોર કમિટીના સભ્ય સાકિબ ઇલ્યાસી દર્શાવતો એક વિડિઓ પણ વ્યાપકપણે ફરતો થઈ રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું, અમે સાંભળતા હતા કે પાકિસ્તાને ભારત માટે પરમાણુ બોમ્બ બનાવ્યો છે. છતાં, તમે ભારતને કંઈ કરી શકતા નથી. જો તમે અમને ન્યાય અને અમારા અધિકારો આપી શકતા નથી, તો તે જ બોમ્બ અમારા પર ફેંકી દો. અમને ખતમ કરો. તમે અમને અપમાનિત કરો છો અને અમારા પર અત્યાચારો કરો છો. જો તમે ફક્ત અમને મારી નાખો તો સારું રહેશે.

વિરોધ શા માટે થયો?

પીઓકેમાં તાજેતરના આંદોલનનું મુખ્ય કારણ તેની વિધાનસભામાં 12 અનામત બેઠકોનો નિર્ણય છે. 45 સભ્યોની વિધાનસભામાં, આ બેઠકો એવા શરણાર્થીઓ માટે અનામત રાખવામાં આવી છે જેઓ કાશ્મીર સાથે સંબંધ ધરાવે છે પરંતુ હાલમાં પાકિસ્તાનના અન્ય ભાગોમાં રહે છે. જેએએસી અને અન્ય સ્થાનિક સંગઠનોનો આરોપ છે કે આ વ્યવસ્થા સ્થાનિક રહેવાસીઓનું રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ નબળું પાડશે અને બાહ્ય પ્રભાવ વધારશે. તેઓ દલીલ કરે છે કે પ્રદેશના ભવિષ્ય અંગે નિર્ણય લેવાનો અધિકાર ફક્ત ત્યાં રહેતા લોકો પાસે હોવો જોઈએ. સંગઠન લાંબા સમયથી આ માંગ માટે ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યું છે. વધુમાં, તેણે ફુગાવો, વીજળી સંકટ, બેરોજગારી, નબળા વહીવટી શાસન અને પ્રદેશની રાજકીય ઉપેક્ષા જેવા મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં, જેએએસીએ લોટ અને વીજળીના વધતા ભાવો સામે ઘણા મોટા વિરોધ પ્રદર્શનોનું આયોજન કર્યું છે; તે આંદોલનોમાં સુરક્ષા દળો સાથે વારંવાર અથડામણ પણ થઈ છે.

અમે તમારી પાસે ઘઉં અને વીજળી માંગી હતી, તમે અમને ગોળીઓ આપી

પીઓકેમાંથી બહાર આવતા ઘણા વીડિયો અને નિવેદનો સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી વાયરલ થઈ રહ્યા છે. આવા જ એક વીડિયોમાં, એક યુવાન કાશ્મીરી છોકરી પાકિસ્તાની વહીવટીતંત્રને પ્રશ્ન કરતી જોવા મળે છે. તે પૂછે છે, અમે તમારી પાસે ઘઉં અને વીજળી માંગી હતી, પરંતુ તમે અમને ગોળીઓ આપી. આ કેવા પ્રકારની લોકશાહી વ્યવસ્થા છે? આ નિવેદનને પ્રદેશમાં વધી રહેલા અસંતોષ અને જાહેર રોષનું પ્રતિબિંબ માનવામાં આવી રહ્યું છે. વિરોધીઓ કહે છે કે મૂળભૂત સુવિધાઓ અને આર્થિક રાહતની માંગણી કરવા બદલ તેઓ દમનનો સામનો કરી રહ્યા છે.

માનવ અધિકાર સંગઠનોએ વ્યક્ત કરી ચિંતા

પાકિસ્તાનના માનવ અધિકાર પંચએ પણ આ ઘટનાક્રમ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. પંચે જણાવ્યું હતું કે તે રાવલકોટમાં થયેલી હિંસા અને જેએએસી પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધ અંગે ખૂબ ચિંતિત છે. તેણે આતંકવાદ વિરોધી કાયદા હેઠળ રાજકીય અને સામાજિક ચળવળ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની યોગ્યતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો. તેના નિવેદનમાં, એચઆરસીપીએ નોંધ્યું હતું કે મર્યાદિત રાજકીય ભાગીદારીને કારણે સ્થાનિક વસ્તીમાં ફરિયાદો વધી રહી છે. આવા વાતાવરણમાં સંવાદ જરૂરી છે, પરંતુ તે ફક્ત ત્યારે જ અર્થપૂર્ણ બની શકે છે જો લોકોને શાંતિપૂર્ણ વિરોધનો અધિકાર આપવામાં આવે અને તેમના મુદ્દાઓ પારદર્શક રીતે ઉકેલવામાં આવે. પંચે કેન્દ્ર અને પ્રાદેશિક બંને સરકારોને સંવાદ શરૂ કરવા અને તણાવ ઓછો કરવા વિનંતી કરી છે. તેણે એક તથ્ય શોધક ટીમ મોકલવાની યોજના પણ જાહેર કરી છે.

તારા બાપને પણ આઝાદી આપવી પડશે: પ્રદર્શનકારીઓએ લગાવ્યા નારા

પાકિસ્તાની સેના વિરુદ્ધ જોરદાર વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન, પાકિસ્તાની સેના, ગો બેક, અમે અમારી સ્વતંત્રતા છીનવી લઈશું, આ આતંકવાદ પાછળ વર્દી છે, તારા બાપને પણ આઝાદી આપવી પડશે. જેવા નારા સંભળાયા. પ્રદર્શનકારીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં પ્રદર્શનોને બળજબરીથી દબાવવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ પ્રદેશમાં નાગરિકોની હત્યા કરવામાં આવી રહી છે અને સામૂહિક ધરપકડ કરવામાં આવી રહી છે, અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે લોકોના લોકશાહી અવાજને દબાવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે અને સામાન્ય માણસના અધિકારો રોજ કચડી નાખવામાં આવી રહ્યા છે.