અમેરિકા-ઇઝરાયેલી હુમલામાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઇના મૃત્યુ બાદ, ૮૮ સભ્યોની નિષ્ણાતોની સભાએ તેમના પુત્ર, મોજતબા હુસેની ખામેનીને નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે ચૂંટ્યા છે.

મોજતબા કોણ છે?

૧૯૬૯માં મશહદમાં જન્મેલા, મોજતબાએ તેમનું બાળપણ એવા સમયે વિતાવ્યું જ્યારે તેમના પિતા શાહ મોહમ્મદ રેઝા પહલવી સામે એક અગ્રણી ધાર્મિક નેતા તરીકે ઉભરી રહ્યા હતા. ૧૯૭૯ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિએ પરિવારનું ભાગ્ય બદલી નાખ્યું અને તેમને નવા રાજ્યના કેન્દ્રમાં મૂક્યા.

તેહરાન ગયા પછી, મોજતબાએ અલાવી હાઇ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો, જે શાસનના આંતરિક લોકોને તૈયાર કરવા માટે પ્રખ્યાત હતી. ત્યારબાદ તેમણે કોમમાં ધાર્મિક શિક્ષણ મેળવ્યું, જ્યાં તેઓ રૂઢિચુસ્ત ધાર્મિક નેતાઓના સંપર્કમાં આવ્યા. પરંતુ દાયકાઓ સુધી મદરેસામાં ભણવા છતાં, તેઓ આયતુલ્લાહનો દરજ્જો પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ ગયા.

ઈરાનના બંધારણ મુજબ, સર્વોચ્ચ નેતા ઉચ્ચ ધાર્મિક પદ ધરાવતા હોવા જોઈએ. તેથી, મોજતબાનો ધાર્મિક દરજ્જો વરિષ્ઠ ધાર્મિક નેતાઓમાં ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન, મોજતબાએ હબીબ બટાલિયનમાં સેવા આપી હતી, જે દરમિયાન તેમણે એવા વ્યક્તિઓ સાથે સંબંધો વિકસાવ્યા હતા જેઓ પાછળથી ઈરાનની સુરક્ષા અને ગુપ્તચર એજન્સીઓમાં ઉચ્ચ હોદ્દા પર પહોંચ્યા હતા.

ક્યારેય કોઈ પદ સંભાળ્યું નથી

જોકે મોજતબાએ ક્યારેય કોઈ ચૂંટાયેલા પદ કે સરકારી પદ સંભાળ્યું નથી, પરંતુ આંતરિક સૂત્રો માને છે કે તેમણે સર્વોચ્ચ નેતાના કાર્યાલયમાં દ્વારપાલ તરીકે સેવા આપી છે, જે ભૂમિકા તેમના પુત્ર, અહમદ ખોમેનીએ એક સમયે રુહોલ્લાહ ખોમેનીની માટે સંભાળી હતી તેના જેવી જ છે. વિશ્લેષકો માને છે કે મોજતબાનો પ્રભાવ ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) સાથેના તેમના મજબૂત સંબંધોને કારણે છે. IRGC ઈરાનની રાજનીતિ, અર્થતંત્ર અને સુરક્ષા નીતિમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે.

2019માં, યુએસએ મોજતબા પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, જેમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે અલી ખામેનીએ તેમની કેટલીક સત્તાઓ તેમના પુત્રને સોંપી હતી, જે જાહેર જવાબદારી વિના સત્તાવાર ક્ષમતામાં કાર્ય કરી રહ્યો હતો.

આરોપો શું છે?

સુધારાવાદી નેતાઓ અને વિદેશી સરકારોએ મોજતબા પર ચૂંટણીમાં દખલ કરવાનો અને સુરક્ષા કામગીરીને ટેકો આપવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. જો કે, ઈરાની અધિકારીઓએ સતત આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.

બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, મોજતબા પાસે રોકાણનું મોટું નેટવર્ક છે. તેમની ચોક્કસ સંપત્તિ અજાણ છે, પરંતુ તેમણે વૈશ્વિક મિલકત સામ્રાજ્ય બનાવ્યું છે અને પશ્ચિમી બજારોમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે.

ઉત્તરાધિકાર અંગે ચર્ચા

નોંધનીય છે કે, અલી ખામેનીએ તેમના સંભવિત અનુગામી તરીકે ત્રણ વરિષ્ઠ ધાર્મિક નેતાઓનું નામ આપ્યું હતું, અને તેમના પુત્રનું નામ શામેલ કરવામાં આવ્યું ન હતું. પિતાથી પુત્રને સત્તાનું ટ્રાન્સફર ઈરાનના ઇસ્લામિક રિપબ્લિકના મૂળભૂત કથાને પડકારે છે, જે વારસાગત શાસનનો વિરોધ કરે છે.