અવકાશને ઘણીવાર અનંત અને ખાલી માનવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં હજારો ટન કાટમાળ તરતો રહે છે. હવે, વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે આ કાટમાળને સાફ કરવામાં સૂર્ય પોતે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. વિક્રમ સારાભાઈ અવકાશ કેન્દ્રના સંશોધકોએ વિશ્વમાં પહેલીવાર સાબિત કર્યું છે કે સૂર્યની વધતી જતી પ્રવૃત્તિ અવકાશ કાટમાળને પૃથ્વી તરફ ઝડપથી મોકલે છે. આ ચક્ર અવકાશમાં આપણે જે કચરો બનાવીએ છીએ તેમાંથી કેટલાકને દૂર કરે છે.

અવકાશ કાટમાળ ભવિષ્યના મિશન માટે ગંભીર ખતરો બની રહ્યો છે. આ નવી સમજણ સાથે, વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકો હવે સૌર ચક્રને ધ્યાનમાં રાખીને અવકાશ મિશનના પ્રક્ષેપણનો સમય નક્કી કરી શકે છે, જોખમ ઘટાડી શકે છે અને આખરે ટકાઉ અવકાશ કામગીરીને સક્ષમ બનાવી શકે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પૃથ્વીના વાતાવરણના ઉપલા સ્તર થર્મોસ્ફિયરમાં થાય છે. જ્યારે સૂર્ય તેના 11 વર્ષના ચક્ર દરમિયાન સૌથી વધુ સક્રિય હોય છે ત્યારે તેનું કિરણોત્સર્ગ આ સ્તરને ગરમ કરે છે. આ અતિશય ગરમી આ સ્તરને વિસ્તૃત અને જાડું બનાવે છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ 1986થી 2024 સુધી ત્રણ સૌર ચક્રનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. દર 90થી 120 મિનિટે પૃથ્વીની પરિક્રમા કરતા 17 અલગ અલગ કાટમાળનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સમય દરમિયાન 160થી 2000 કિમીની ઊંચાઈએ ભ્રમણ કરતા નિષ્ક્રિય ઉપગ્રહો અને અન્ય અવકાશ કાટમાળ આ ખૂબ જ ગાઢ અને ગરમ હવા સાથે અથડાય છે, તેમને ધીમા પાડે છે અને ધીમે ધીમે તેમને નીચે ખેંચે છે. જેમ જેમ સૌર પ્રવૃત્તિ તેની ટોચ પર પહોંચી, લગભગ ૬૭-૭૦ ટકા ત્યારે કેટલાક કિસ્સાઓમાં કેટલાક કિલોમીટર સુધી તો તેમની ઊંચાઈ ઝડપથી ઘટવા લાગી હતી.