જેવો પ્રદેશ એવી જ નવરાત્રીની ઉજવણી, દેશમાં કયા કયા રાજ્યમાં કેવી રીતે ઉજવાય છે નવરાત્રી

  • October 28, 2020 11:34 AM 
Aajkaal Daily (Desh Pardesh Ni Aajkaal)

ભારત દેશના દરેક ખૂણે આપણને વિવિધ જાતની નવરાત્રી જોવા મળે છે. જેટલા રાજય તેટલા અલગ અલગ રીતે ઉજવાતા તહેવારો. તહેવારોની આજ તો મુખ્ય ખુબી છે અને તેમાં નવલી નવરાત્રીનો તહેવાર પણ બાકાત રહ્યો નથી. કેટલાક લોકો શક્તિમાતાના એક સ્વ‚પને માનતા હોય છે તો કેટલાક બીજા સ્વ‚પને માને છે. કેટલાક લોકો મા અંબાને માને તો કેટલાક લોકો મા દુર્ગાની આરાધના કરતા હોય છે, જયારે અમુક લોકો મા બહુચરની પૂજા કરતા હોય છે. કેટલાક લોકો તો નવરાત્રીમાં ભગવાન વિષ્ણુની પણ આરાધના કરતા હોય છે. કેટલાક ભગવાન રામની પૂજા વધારે કરતા હોય છે. શારદા નવરાત્રી દુર્ગા પૂજા અને દશેરા તરીકે ઉજવાય છે. આમ નવલી નવરાત્રી અને દશેરાના દિવસનો સમાવેશ કરીને દસ દિવસનો આ તહેવાર રંગેચંગે ઉજવાય છે. કહેવાય છે કે, નવરાત્રી ભારત દેશનો સૌથી લાંબો ચાલતો તહેવાર છે. સંગીત અને ભગવાનની આરાધનાના સંગમ સાથે આ તહેવારની ઉજવણી ખૂબ જ ધામધૂમથી કરવામાં આવે છે. કહેવત છે ને કે બાર ગાઉએ બોલી બદલાય તેવું જ નવરાત્રીના તહેવારમાં પણ છે કે બાર ગાઉએ તહેવારની રીત-ભાત બદલાય તો ચાલો દેશના અલગ અલગ રાજયોની નવરાત્રીની અલગ અલગ શૈલી વિશે જાણીએ.

 

પૂર્વ ભારત અને પશ્ર્ચિમ બંગાળ
પશ્ર્ચિમ બંગાળમાં નવરાત્રીને દૂર્ગા પૂજાના તહેવાર તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. દુર્ગા પૂજા હિન્દુ બંગાળીઓ માટે મહત્વનો તહેવાર છે. આ તહેવારમાં પૂર્વીય તેમજ ઉતરપૂર્વીય ભારતના રાજયોમાં સામાજિક તેમજ જાહેર આયોજનો થાય છે. આ દિવસોમાં આખું વાતાવરણ ભક્તિમય બની જાય છે. આ પ્રસંગે પશ્ર્ચિમ બંગાળના મોટા દુર્ગા મંદિરો, ઓડિસા, ઝારખંડ, બિહાર, પૂર્વીય નેપાળ, આસામ, ત્રિપુરા તેમજ અન્ય ધાર્મિક સ્થળો પર હજારો પંડાલ બનાવવામાં આવે છે અને દુર્ગા પૂજાની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. કેટલાક ધર્મપ્રેમીઓ અંગત રીતે પોતાના ઘરોમાં પણ દુર્ગા માની પૂજા અર્ચના કરી તહેવારની ઉજવણી કરે છે. ભ્રામક અને શક્તિશાળી ભેંસના સ્વ‚પમાં મહિસાસુર રાક્ષસ સામે દુર્ગા માએ વિજય મેળવતાં તેમના માનમાં દુર્ગા પૂજાનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે.
 

ઉત્તર ભારત
ઉત્તર ભારતમાં નવરાત્રીના તહેવારમાં મંદિરો તેમજ અલગ અલગ જગ્યાઓ પર મોટાપાયે શ્રી રામના જીવનની કથાઓ પર રામલીલા પણ થાય છે. શહેરના નાના મોટા સૌ કોઈ ભેગા મળી કથાના કોઈને કોઈ પાત્ર બને છે અને રામલીલા ભજવે છે. તહેવારની આ હિન્દુ પરંપરા યુનેસ્કો દ્વારા ૨૦૦૮માં માનવતાના અમૃત સાંસ્કૃતિક વારસામાંના એક ગણવામાં આવે છે;. રામલીલામાં ભજવાતા પાત્રો તેના સંવાદ તુલસીદાસ રચિત રામમાનસ પર આધારિત હોય છે. શહેરના ઐતિહાસિક ઈતિહાસમાં તે સૌથી નોંધપાત્ર છે. વારાણસી, અયોધ્યા, વૃંદાવન, અલમોરા, સતના અને મધુબની જેવા શહેરોમાં રામલીલા રંગેચંગે ભજવાય છે. આ ઉપરાંત ઉતરપ્રદેશ, ઉતરાખંડ, બિહાર અને મધ્યપ્રદેશમાં પણ રામનવમી રંગેચંગે ભજવવામાં આવે છે.
 

બિહાર
બિહારમાં પાનખરમાં નવરાત્રી દરમિયાન મા દુર્ગાની પૂજા કરવામાં આવે છે. નેપાળના સરહદ નજીક સીતામહી તેમજ તેના અન્ય સ્થળો પર વસંતઋતુ દરમિયાન વિશાળ રામનવમીના મેળાનું આયોજન થાય છે. તે મેળામાં રામકથા પર નાટકો પણ ભજવાય છે. આમ રામ અને તેમની પત્ની સીતાની યાદમાં નવરાત્રીની રંગેચંગે ઉજવણી થાય છે. તહેવાર દરમિયાન મોટા પાયે વ્યાપાર મેળો ભરાય છે. તેમજ તેમાં ઘરગૃહસ્થિને લગતી તેમજ હાથવણાટની વસ્તુઓ, પરંપરાગત વેશ જેવી જુની ઢબની વસ્તુઓનું વેચાણ થાય છે.
 

ગુજરાત
નવરાત્રી ગુજરાતનો મુખ્ય તહેવાર છે. તેમજ નવરાત્રી ગુજરાતનો લાંબામાં લાંબો તહેવાર પણ માનવામાં આવે છે. નવરાત્રીમાં પરંપરાગત રીતે લોકો નવ દિવસોના ઉપવાસ રાખે છે. મા શક્તિની આરાધના કરતાં તેઓ અન્નનો ત્યાગ કરી ફકત તેઓ પ્રવાહી પર નવ દિવસ પસાર કરે છે. આ ઉપરાંત ગુજરાતમાં લોકો પરંપરાગત માટીનો ગરબો લઈને તેના પર દીવો પ્રગટાવીને માતાજીને ફરતે ગરબે ઘુમે છે. નવ દિવસની આ નવલી નવરાત્રીમાં ઢોલીઓ ઢોલ વગાડે છે અને તેની સાથે એક જણ ગીત ગાય છે તેના સૂર સાથે લોકો તાલથી તાલ મિલાવે છે. ગુજરાતના લોકો દાંડિયા, હિંચ અને લકકડ જેવા પરંપરાગત નૃત્ય માટે પણ જાણીતા છે. ગુજરાતમાં આ નવરાત્રીના તહેવારને ગરબી અથવા ગરબા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
 

ગોવા
ગોવા મંદિરોમાં નવરાત્રીના અશ્ર્વિન મહિનાના પ્રથમ દિવસે તાંબાના ઘડાની આસપાસ માટી લગાડવામાં આવે છે. જેમાં અનાજ અને અવનવી વાનગીઓ ભરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને કૃષ્ણ ભગવાન અને માતાના મંદિરમાં મુકવામાં આવે છે. આ નવ દિવસો દરમિયાન ઠેર ઠેર ભજન ગીતો તેમજ ધાર્મિક કથાઓ થાય છે. કેટલાક સેલિબ્રિટી કલાકારો દ્વારા લોકગીતોનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે. કૃષ્ણની તેમજ માતાજીની મૂર્તિને ચમકતી ટીકડીઓ તેમજ અવનવી રંગબેરંગી વસ્તુઓથી સજાવવામાં આવે છે.
 

કર્ણાટક
કર્ણાટકમાં નવરાત્રી દરમિયાન મંદિરોને રંગબેરંગી લાઈટોથી શણગારવામાં આવે છે. કર્ણાટકના સ્થાનિક લોકો દશેરા તરીકે નવરાત્રીના તહેવારની ઉજવણી કરે છે અને તેઓ નવરાત્રીને રાજકીય તહેવાર ગણાવે છે. આ ઉપરાંત તેઓ દશેરાને મેયસુર દશેરા તરીકે પણ ઓળખે છે. ૧૬૧૦માં રાજા વોડીપારના માનમાં મેયસુર દશેરાનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે.
 

કેરાલા
કેરાલા અને કર્ણાટકના કેટલાક શહેરોમાં નવરાત્રીનો ત્રણ દિવસનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે. આઠમ, નોમ અને વિજયાદશમી. શારદા નવરાત્રીમાં સરસ્વતિની આરાધના કરવામાં આવે છે અને ધાર્મિક પુસ્તકોની પૂજા કરવામાં આવે છે. આઠમના દિવસે ધાર્મિક પુસ્તકોને ઘરના મંદિરોમાં સ્થાપન કરવામાં આવે છે. અને તેને વાંચીને તેની પૂજા કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વિજયાદશમીમાં તેની પૂજા કરીને પાછા લઈ લેવામાં આવે છે. એ દિવસે બાળકો પુસ્તકો વાંચે અને લખે તો શુભમાનવામાં આવે છે જેને વિદ્યાર્થભ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
 

મહારાષ્ટ્ર
મહારાષ્ટ્રમાં નવરાત્રીની ઉજવણી અત્યંત વ્યક્તિગત અને આધ્યાત્મિક હોય છે. મહારાષ્ટ્રના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપન તરીકે ઓળખાતા ખાસ સમારંભનું આયોજન કરવામાં આવે છે. તેમાં એક પાત્રમાં માટીનો કાદવ ભેગો કરવામાં આવે છે અને તેની વચ્ચે પાણીથી ભરેલો માટીનો ઘડો મુકવામાં આવે છે જેને મા દુર્ગાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. ઘડાની આજુબાજુ પાંચ પ્રકારના અનાજ ઉગાડવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ તે ઘડાની નવ દિવસ સુધી ફૂલ, ચોખા, ફળો વગેરેથી તેની પૂજા કરે છે.
 

તામિલનાડુ
તામિલનાડુમાં ઐતિહાસિક વિધિ વિધાનથી નવરાત્રીના પર્વની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. નવરાત્રીમાં મા દુર્ગા, લક્ષ્મી અને મા સરસ્વતિની આરાધના કરવામાં આવે છે. ચોમાસાની સીઝન પછી આ તહેવારની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. નવરાત્રીના પાવન તહેવારમાં તામિલનાડુના ઐતિહાસિક મંદિરોમાં તેમજ અન્ય સ્થળો પર ભરતનાટમ અને મોહિનીયાતમ જેવા શાસ્ત્રીય નૃત્યોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. નવરાત્રીમાં થતાં આ શાસ્ત્રીય નૃત્યને નવરાત્રી મંતપા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
 

તેલંગણા
ગુજરાતની જેમ તેલંગણામાં પણ નવરાત્રી દશેરા સુધી ચાલે છે. તેલંગણામાં નવરાત્રીને બાથુકમ્મા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ફૂલોનો તહેવાર છે. આ દિવસે ત્યાંની સ્થાનિક સ્ત્રીઓ ફૂલોથી ભગવાનની પૂજા કરે છે. દર વર્ષે આ તહેવાર સામાન્ય રીતે સપ્ટેમ્બર ઓકટોબરના શાલીવાહન કેલેન્ડર મુજબ નવ દિવસ સુધી ભદ્રપદા અમાવસ્યાથી શ‚ થાય છે અને દુર્ગાઅષ્ટમી સુધી ચાલે છે. તેલંગણાની સ્ત્રીઓ મોટેભાગે પૂજામાં ગલગોટાના ફૂલોનો ઉપયોગ કરે છે. અહીંયા પ્રથમ ત્રણ દિવસમાં દુર્ગાની પૂજા થાય છે ત્યારબાદ બીજા ત્રણ દિવસ લક્ષ્મીની પૂજા થાય છે અને છેલ્લા ત્રણ દિવસ સરસ્વતિની પૂજા થાય છે.
 


લાઈક અને ફોલો કરો અમારું ફેસબુક પેજ FACEBOOK - AAJKAALDAILY


સબસ્ક્રાઈબ કરો અમારી યૂ ટ્યૂબ ચેનલ YOUTUBE - AAJKAALDAILY


કોરોના અંગેના મહત્વના સમાચારો આપના મોબાઇલના વોટ્સ એપમાં મેળવવા માટે જોડાઓ અમારા વોટ્સ એપ ગ્રૂપમાં.  99251 12230  

View News On Application