ભારતીય સેનાના પશ્ચિમી કમાન્ડ ચીફ, લેફ્ટનન્ટ જનરલ મનોજ કુમાર કટિયારે ૧૯૭૧ના બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધને માત્ર લશ્કરી સંઘર્ષ નહીં, પરંતુ નૈતિક જવાબદારીથી જન્મેલું યુદ્ધ ગણાવ્યું. તેમના મતે, તે એવો સમય હતો જ્યારે ભારત પાસે હસ્તક્ષેપ કરવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહોતો.એક મુલાકાતમાં, તેમણે કહ્યું, "પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં પાકિસ્તાની સેના દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા અત્યાચારો સામાન્ય યુદ્ધની હિંસા નહોતા, પરંતુ એક સંગઠિત નરસંહાર હતા. તેમણે આ હિંસાની તુલના હોલોકોસ્ટ કરતાં પણ ખરાબ હિંસા સાથે કરી, અને કહ્યું કે તે સમયે આખી દુનિયાએ આંખ આડા કાન કર્યા હતા.

લેફ્ટનન્ટ જનરલ કટિયારે કહ્યું, "જો ભારત તે સમયે ચૂપ રહ્યું હોત, તો તે માત્ર રાજદ્વારી નિષ્ફળતા જ નહીં પણ નૈતિક નિષ્ફળતા પણ હોત." તેમણે ભાવનાત્મક રીતે કહ્યું કે જ્યારે પાકિસ્તાની સૈનિકો દ્વારા હજારો બાંગ્લાદેશી મહિલાઓ પર અમાનવીય ત્રાસ ગુજારવામાં આવી રહ્યો હતો ત્યારે ભારતની નૈતિક ફરજ છે કે તે દરમિયાનગીરી કરે. તેમના મતે, અન્યાય સામે ચૂપ રહેવું પણ અન્યાયનો એક પ્રકાર છે.

૧૯૪૮ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધને યાદ કરતાં તેમણે કહ્યું કે પાકિસ્તાની સૈનિકો આદિવાસી ડાકુઓના વેશમાં કાશ્મીરમાં પ્રવેશ્યા હતા. તે સમય દરમિયાન, નાગરિકો પર અત્યાચાર, હત્યા અને લૂંટફાટ કરવામાં આવી હતી, જે કોઈપણ સભ્ય સમાજમાં અસ્વીકાર્ય છે. તેનાથી વિપરીત, ભારતીય સેનાએ કાશ્મીરના નાગરિકોનું રક્ષણ કરવાનું પોતાનું કર્તવ્ય માન્યું અને મર્યાદિત સંસાધનો હોવા છતાં માનવતાવાદી મૂલ્યોનું સમર્થન કર્યું.

લેફ્ટનન્ટ જનરલ કટિયારના મતે, ૧૯૭૧નું યુદ્ધ ભારતીય ઇતિહાસમાં ધર્મયુદ્ધનું સૌથી સ્પષ્ટ ઉદાહરણ છે. તે સમયે, પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં હજારો નિર્દોષ લોકો માર્યા જઈ રહ્યા હતા, અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય મોટે ભાગે મૌન રહ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જો કોઈ સમાજ દુષ્ટતા અને ગુના સામે ચૂપ રહે છે, તો તેની આત્મા તેની કિંમત ચૂકવે છે. ભારતે તે કિંમત ચૂકવવાનો ઇનકાર કર્યો અને ઇતિહાસનો માર્ગ બદલી નાખ્યો.

૯૩,૦૦૦ યુદ્ધ કેદીઓ અને ભારતની ઉદારતા

૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછી, ૯૩,૦૦૦ પાકિસ્તાની સૈનિકોએ આત્મસમર્પણ કર્યું, જે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વનું સૌથી મોટું લશ્કરી શરણાગતિ હતું. લેફ્ટનન્ટ જનરલ કટિયારે કહ્યું કે ભારતે આ યુદ્ધ કેદીઓ સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું સંપૂર્ણ પાલન કર્યું. તેમને તબીબી સંભાળ પૂરી પાડવામાં આવી અને માનવીય રીતે સારવાર આપવામાં આવી. શિમલા કરાર દ્વારા, ભારતે બદલો લેવાને બદલે શાંતિનો માર્ગ પસંદ કર્યો, જેને તેમણે વિશ્વના સૌથી ઉદાર શાંતિ કરારોમાંના એક તરીકે વર્ણવ્યો.

બાંગ્લાદેશ-પાકિસ્તાન નિકટતા પર ચેતવણી

બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વધતા સંબંધો પર ટિપ્પણી કરતા તેમણે કહ્યું કે બાંગ્લાદેશ હાલમાં એક નિર્ણાયક તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. જોકે તેમણે બાંગ્લાદેશી સેનામાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો, તેમણે ચેતવણી પણ આપી કે જે દેશો ઇતિહાસમાંથી શીખતા નથી તેઓ વારંવાર એ જ ભૂલો કરે છે.