ફોર્મ ૧૬, જેનો ઉપયોગ તમે તમારા કરવેરા સમજવા અને આવકવેરા રિટર્ન ફાઇલ કરવા માટે કરતા હતા, તેને નવા ફોર્મ ૧૬ દ્વારા બદલવામાં આવશે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી, પગારદાર કરદાતાઓને ફોર્મ ૧૬ને બદલે ફોર્મ 130 પ્રાપ્ત થશે. આ ફક્ત નામ બદલવા જેવું લાગે છે, પરંતુ તે વાસ્તવમાં ટેક્સ સિસ્ટમને વધુ સ્પષ્ટ, ડિજિટલ અને સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ છે. 

હવે, તમને એક જ દસ્તાવેજ પ્રાપ્ત થશે જે તમારા પગાર, કપાત અને ટેક્સ હિસ્ટ્રીની આખી સમજ એક જ જગ્યાએ મળશે. આ શ્રેણીમાં વરિષ્ઠ નાગરિકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. જો તમે વર્ષ દરમિયાન નોકરી બદલો છો, તો દરેક નોકરીદાતા અલગ ફોર્મ 130 (ભાગ એ અને બી) જારી કરશે. ભાગ સી દરેક નોકરીદાતા દ્વારા અથવા ફક્ત છેલ્લા દ્વારા જારી કરી શકાય છે. જો મૂળ ફોર્મ ખોવાઈ જાય તો ડુપ્લિકેટ જારી કરી શકાય છે, પરંતુ તે સ્પષ્ટપણે જણાવશે કે તે ડુપ્લિકેટ છે. ફોર્મ ૧૩૦ એ મૂળભૂત રીતે ટીડીએસ (કર કપાત)નું વાર્ષિક પ્રમાણપત્ર હશે. જ્યારે પગારદાર વ્યક્તિઓને પહેલા ફોર્મ ૧૬ મળતું હતું, હવે તેમના એમ્પ્લોયર તેના બદલે ફોર્મ ૧૩૦ જારી કરશે. જે વરિષ્ઠ નાગરિકોની આવક પેન્શન અથવા વ્યાજમાંથી આવે છે, તેમના માટે આ ફોર્મ તેમની સંબંધિત બેંકો દ્વારા જારી કરવામાં આવશે.

ફોર્મ ૧૩૦ ત્રણ મુખ્ય વિભાગોમાં વહેંચાયેલું છે, જે તેને પહેલા કરતા વધુ સ્પષ્ટ અને સંપૂર્ણ બનાવે છે. જેમાં ભાગ એમાં એમ્પ્લોયર અથવા બેંક વિગતો અને કર્મચારી અથવા વરિષ્ઠ નાગરિકની માહિતી ધરાવે છે. ભાગ બીમાં ચૂકવેલ આવક, કાપવામાં આવેલ ટીડીએસ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ કર વિગતોનો સારાંશ ધરાવે છે. ભાગ સીમાં આ સૌથી મોટો વિભાગ છે. તે કરપાત્ર આવકની સંપૂર્ણ ગણતરી પૂરી પાડે છે. પરિશિષ્ટ એકમાં પગારદાર કર્મચારીઓ માટે. તેમાં પગાર વિભાજન, મુક્તિ, કપાત, કર વગેરેની માહિતી છે.

પગારદાર વ્યક્તિઓને તેમના એમ્પ્લોયર પાસેથી ફોર્મ 130 મળશે, જ્યારે લાયક વરિષ્ઠ નાગરિકોને તે તેમના સંબંધિત બેંકમાંથી મળશે. આ ફોર્મ સંપૂર્ણપણે સિસ્ટમ-જનરેટેડ છે અને ટ્રેસીસ પોર્ટલ પરથી ડાઉનલોડ કરવું આવશ્યક છે. તે ડિજિટલી અથવા મેન્યુઅલી સહી કરી શકાય છે, પરંતુ બહારથી મેન્યુઅલ સહી બનાવવી શક્ય નથી. ફોર્મ 130 ફક્ત એમ્પ્લોયર દ્વારા ત્રિમાસિક ટીડીડીએસ સ્ટેટમેન્ટ અથવા ફોર્મ 138 ફાઇલ કર્યા પછી જ જારી કરવામાં આવશે. તે દર્શાવેલ હશે કે તમારા પગાર અથવા પેન્શનમાંથી કેટલો ટેક્સ કાપવામાં આવ્યો હતો. તમે તમારા પગાર, છૂટ અને કપાતનું સંપૂર્ણ વિરામ પણ શામેલ કરશો.

ફાઇલ કરવાની અંતિમ તારીખ ૧૫ જૂન છે. એટલે કે, જે વર્ષમાં તમે તમારી આવક મેળવી અને કર કાપ્યા તે વર્ષ પછીના નાણાકીય વર્ષની ૧૫ જૂન સુધીમાં. આ ફોર્મ ઉપલબ્ધ હોવું આવશ્યક છે. જો ફોર્મ ૧૩૦માં કોઈ ભૂલો હોય તો તેને સુધારી શકાય છે અને અપડેટેડ ફોર્મ ૧૩૦ જારી કરવામાં આવશે.