દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધતાં, સામાન્ય લોકો વધુને વધુ ચિંતિત થાય છે. આ ફક્ત વાહનચાલકો જ નહીં, પણ રોજિંદા જીવનને પણ અસર કરે છે. પરિવહન મોંઘુ થતાં, શાકભાજી, કરિયાણા અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવ પણ વધે છે. પરિણામે, લોકો ઘણીવાર આશ્ચર્ય પામે છે કે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ કેવી રીતે નક્કી થાય છે અને સરકાર ક્યારે તેની સમીક્ષા કરે છે.

આ સમગ્ર રમત આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સાથે જોડાયેલી છે

ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતનો મોટો ભાગ વિદેશથી ખરીદે છે. આનો અર્થ એ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર સીધી અસર કરે છે. જો વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધે છે, તો ભારતીય તેલ કંપનીઓ પર પણ દબાણ વધે છે. જોકે, ફક્ત ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અંતિમ દર નક્કી કરતા નથી. ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિ, કર, પરિવહન ખર્ચ અને ડીલર કમિશન પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ કોણ નક્કી કરે છે?

ઇન્ડિયન ઓઇલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ જેવી સરકારી માલિકીની તેલ કંપનીઓ દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ નક્કી કરે છે. આ કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલના ભાવ અને અન્ય ખર્ચાઓના આધારે દરરોજ દર અપડેટ કરે છે. અગાઉ, દર 15 દિવસે તેલના ભાવની સમીક્ષા કરવામાં આવતી હતી, પરંતુ જૂન 2017 થી, દેશમાં દૈનિક ભાવ સુધારણા પ્રણાલી લાગુ કરવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ છે કે હવે પેટ્રોલ અને ડીઝલના નવા ભાવ દરરોજ સવારે 6 વાગ્યે જાહેર કરવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે લોકો ઘણીવાર સતત ઘણા દિવસો સુધી ભાવમાં વધારો અથવા ઘટાડો જોતા હોય છે.

કર પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે

ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કરનો સૌથી મોટો ફાળો છે. કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલ કરે છે, જ્યારે રાજ્ય સરકારો વેટ વસૂલ કરે છે. વિવિધ રાજ્યોમાં અલગ અલગ વેટ દરોને કારણે, તેલના ભાવ શહેરોમાં બદલાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, દિલ્હી અને મુંબઈ વચ્ચે પેટ્રોલના ભાવમાં તફાવત ફક્ત પરિવહન ખર્ચને કારણે જ નહીં પરંતુ રાજ્ય સરકારના કરને કારણે પણ થાય છે.

તેલના ભાવ ક્યારે વધે છે?

જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધતા રહે છે અથવા ડોલર મજબૂત થાય છે, તો ભારતમાં તેલના ભાવ વધવાની શક્યતા વધી જાય છે. યુદ્ધ, રાજકીય તણાવ અથવા પુરવઠાની અછત જેવી વૈશ્વિક ઘટનાઓનો પણ પ્રભાવ પડે છે. જો કે, ક્યારેક સરકાર જનતાને રાહત આપવા માટે કર ઘટાડે છે, જેના કારણે ભાવમાં ઘટાડો થાય છે.

સામાન્ય માણસ પર સીધી અસર

પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ દરેકને અસર કરે છે. વધતા પરિવહન ખર્ચથી ખાદ્યપદાર્થો અને અન્ય દૈનિક આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં પણ વધારો થાય છે. આ જ કારણ છે કે દેશભરમાં તેલના ભાવ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવે છે. સરળ ભાષામાં સમજવા માટે, ભારતમાં તેલના ભાવ ફક્ત સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતા નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, કર અને ઘણા આર્થિક પરિબળો તેની પાછળ એકસાથે કામ કરે છે.