પશ્ચિમ એશિયા અને મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં સતત વધી રહેલા તણાવને કારણે હાલમાં સમગ્ર વિશ્વમાં ઉર્જા પુરવઠાને લઈને ચિંતાનો માહોલ છે. ભારત જેવા દેશો, જેઓ પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ઇંધણ બહારથી મંગાવે છે, તેમને પુરવઠો ખોરવાઈ જવાનો સૌથી મોટો ડર રહે છે. આ અનિશ્ચિત ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારતે પોતાના ઉર્જા પુરવઠાને સુરક્ષિત અને અવિરત રાખવા માટે એક મોટો પ્લાન તૈયાર કર્યો છે. ઓમાન અને ભારતના ગુજરાત રાજ્ય વચ્ચે હવે સમુદ્રના રસ્તે એક મસમોટી અને લાંબી ગેસ પાઇપલાઇન બનાવવાની દિશામાં ઝડપથી કામ ચાલી રહ્યું છે. આ પાઇપલાઇન અરબી સમુદ્રના પેટાળમાં આશરે ૨,૦૦૦ કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલી હશે, જે ભારતને કોઈ પણ અવરોધ વિના સીધો ગેસ પૂરો પાડશે.

૩૦ વર્ષથી અટકેલા પ્રોજેક્ટને મળી નવી ગતિ

ઓમાન અને ગુજરાતને જોડતી આ સમુદ્રી પાઇપલાઇનની યોજના કોઈ નવી નથી, પરંતુ છેલ્લા ત્રણ દાયકા એટલે કે ૩૦ વર્ષથી આ પ્રોજેક્ટ માત્ર ચર્ચાના સ્તરે જ અટકેલો હતો. અતિશય ઊંચો ખર્ચ, સમુદ્રના પેટાળની ટેકનિકલ મુશ્કેલીઓ અને વ્યાપારી અવરોધોના કારણે આ યોજના આગળ વધી શકતી નહોતી. પરંતુ હવે, આ પ્રસ્તાવને ટેકો આપનારા ખાનગી જૂથ 'SAGE' દ્વારા સમુદ્રના તળિયાનો ખાસ સર્વે (સમુદ્રતળ સર્વે) પૂર્ણ કરવામાં આવ્યો છે. આ સાથે જ તેના એન્જિનિયરિંગ પડકારો, ટેકનિકલ અને નાણાકીય પાસાઓનો ઊંડો અભ્યાસ પૂરો થઈ જતાં આ વિલંબિત પ્રોજેક્ટને હવે એક નવી ગતિ અને દિશા મળી છે.

રૂ. ૪૦,૦૦૦ કરોડનો અંદાજિત ખર્ચ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી મુક્તિ

આ ઐતિહાસિક પ્રોજેક્ટને સાકાર કરવા માટે આશરે રૂ. ૪૦,૦૦૦ કરોડનો જંગી ખર્ચ થવાનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે. ઓમાન-ગુજરાત ડીપ-સી (ઊંડા સમુદ્રની) ગેસ પાઇપલાઇન દુનિયાના સૌથી ઊંડા અને પડકારજનક દરિયાઈ માર્ગોમાંથી પસાર થશે. આ પ્રોજેક્ટ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થવાથી ગલ્ફ (અખાતી) દેશો અને ભારત વચ્ચે એક સીધો અને સુરક્ષિત ઉર્જા કોરિડોર બની જશે. આનાથી ભારતની હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (પર્સિયન ગલ્ફ અને અરબી સમુદ્રને જોડતો સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ) પરની નિર્ભરતા ઘણી ઓછી થઈ જશે, જ્યાં અવારનવાર યુદ્ધ અથવા તણાવના કારણે જહાજો અટકી પડવાનું જોખમ રહે છે.

ભારત માટે આ પાઇપલાઇન શા માટે સંજીવની સમાન છે?

ભારત પોતાની જરૂરિયાતના ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસ (LNG) માટે વિદેશી આયાત પર ખૂબ જ વધારે નિર્ભર છે. ભારત જે ગેસ મંગાવે છે તેનો મોટો હિસ્સો અખાતી દેશોમાંથી આવે છે અને તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના દરિયાઈ માર્ગે થઈને જ ભારત પહોંચે છે. જો આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગમાં સહેજ પણ વિક્ષેપ પડે કે કોઈ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય, તો વૈશ્વિક બજારમાં ઇંધણના ભાવો આસમાને પહોંચી જાય છે અને શિપિંગનો ખર્ચ વધી જાય છે, જેની સીધી અસર ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર પડે છે. આ પાઇપલાઇન આવી કટોકટીના સમયે ભારત માટે લાઈફલાઈન સાબિત થશે.

સમુદ્રની સપાટીથી ૩,૦૦૦ મીટર નીચે અદભુત એન્જિનિયરિંગ

આ પ્રસ્તાવિત પાઇપલાઇનની સૌથી મોટી અને ખાસ વિશેષતા તેની અદભુત ઊંડાઈ છે. અરબી સમુદ્રના પાણીની અંદર બિછાવાનારું આ નેટવર્ક કેટલાક ભાગોમાં સમુદ્રની સપાટીથી ૩,૦૦૦ મીટર (૩ કિલોમીટર) કરતાં પણ વધુ ઊંડાઈએથી પસાર થશે. અત્યાર સુધી દુનિયામાં બનેલા મોટાભાગના ઓફશોર પ્રોજેક્ટ્સ આટલી ઊંડાઈ પર બન્યા નથી, જેથી આ પ્રોજેક્ટને અત્યાર સુધીનો સૌથી ઊંડો પાણીની અંદરનો પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ ભગીરથ કાર્યને પૂરું કરવા માટે વિશ્વકક્ષાના અને અત્યંત વિશિષ્ટ એન્જિનિયરિંગ ઉકેલોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.

પરિવહન ખર્ચ અને લાંબા ગાળાનો ફાયદો

આ પાઇપલાઇન દ્વારા ભારત અને ઓમાન વચ્ચે લાંબા ગાળાના પુરવઠા કરારો કરવામાં આવશે, જેથી ભારતને વર્ષો સુધી સસ્તો અને સ્થિર ગેસ મળતો રહેશે અને ઓમાનને એક મોટું કાયમી બજાર મળી જશે. પ્રોજેક્ટના પ્રારંભિક અહેવાલ મુજબ, આ પાઇપલાઇન દ્વારા ગેસ લાવવાનો પરિવહન ખર્ચ (ટ્રાન્સપોર્ટેશન કોસ્ટ) પ્રતિ mmBtu (મિલિયન બ્રિટિશ થર્મલ યુનિટ) અંદાજે ૨ થી ૨.૨૫ ડોલરની વચ્ચે રહી શકે છે. જો કે, ભવિષ્યમાં ગેસના ભાવો અને બાંધકામ પાછળ થનારા અંતિમ ખર્ચના આધારે આ દરોમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.