આંધ્રપ્રદેશના તિરુમાલામાં આવેલા વિશ્વવિખ્યાત શ્રી વેંકટેશ્વર (તિરુપતિ બાલાજી) મંદિરમાં મંગળવારે દાનમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળ્યો, માત્ર 24 કલાકમાં રૂ.96.98 કરોડનું દાન મળ્યું. પહેલી નજરે, આ ધાર્મિક શ્રદ્ધાનો એક સરળ મામલો લાગે છે, પરંતુ તેની પાછળનું કારણ કંઈક બીજું જ બહાર આવ્યું.

શું બદલાવ આવ્યો જેના કારણે લોકો દાન કરવા માટે ઉમટી પડ્યા?

તિરુમાલા તિરુપતિ દેવસ્થાનમ (TTD)ની નવી દાતા નીતિ 15 જુલાઈના રોજ મધ્યરાત્રિથી અમલમાં આવી, જેનાથી દાતાઓને મળતા ઘણા આજીવન લાભોમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયા. આ જ કારણ છે કે નવી નીતિ અમલમાં આવે તે પહેલાં હજારો ભક્તોએ દાન આપ્યું, જૂના નિયમો હેઠળ આજીવન લાભ મેળવ્યા.

અહેવાલ મુજબ, મંગળવારે કુલ ૨,૪૬૦ દાતાઓએ મંદિરમાં દાન આપ્યું હતું. આમાંથી ૧,૨૧૨ ભક્તોએ ૧ લાખથી ૧૦ લાખ રૂપિયા સુધીનું દાન આપ્યું હતું, જ્યારે ૧,૨૪૬ ભક્તોએ ૧૦ લાખથી ૨૫ લાખ રૂપિયા સુધીનું દાન આપ્યું હતું. વધુમાં, બે ભક્તોએ દરેકે ૧ કરોડ રૂપિયાથી વધુનું દાન આપ્યું હતું. એક જ દિવસમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં દાતાઓએ મંદિર વહીવટ માટે રેકોર્ડ આવક મેળવી હતી.

૨૦૨૫-૨૬માં ૧,૭૩૮ કરોડ રૂપિયાથી વધુ રકમ જમા થઈ હતી

તિરુપતિ બાલાજી મંદિરને વિશ્વની સૌથી ધનાઢ્ય ધાર્મિક સંસ્થાઓમાંની એક ગણવામાં આવે છે. તેની અંદાજિત કુલ સંપત્તિ આશરે ૩.૩૮ લાખ કરોડ રૂપિયા હોવાનો અંદાજ છે, જે ઘણા નાના દેશોના જીડીપી કરતાં પણ વધુ છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં, મંદિરની હુંડી (દાન પેટી)માં ૧,૭૩૮ કરોડ રૂપિયાથી વધુ રકમ જમા કરવામાં આવી હતી. આનો અર્થ એ થયો કે મંદિરને સરેરાશ દૈનિક આશરે ૪.૭૫ કરોડ રૂપિયાનું દાન મળે છે.

ટીટીડીના ડેટા અનુસાર, મંદિરમાં હાલમાં ૧૯૭,૮૮૮ નોંધાયેલા દાતાઓ છે. આમાંથી, આશરે ૧.૫ લાખ લોકોએ ૧ લાખ કે તેથી વધુનું દાન આપ્યું છે, જ્યારે આશરે ૨૨,૦૦૦ ભક્તોએ ૧૦ લાખ કે તેથી વધુનું દાન આપ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મોટા દાતાઓની સંખ્યામાં સતત વધારો થયો છે. આ જ કારણ છે કે મંદિર વહીવટીતંત્રે દાતાઓને આપવામાં આવતી સુવિધાઓની સમીક્ષા કરવાનું નક્કી કર્યું છે.​​​​​​

લગભગ ૩,૦૦૦ નવા દાતાઓ ઉમેરાયા 

ટીટીડી બોર્ડના અધ્યક્ષ બી.આર. નાયડુએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા ચાર મહિનામાં જ, આશરે ૩,૦૦૦ નવા દાતાઓ ઉમેરાયા છે, જેમાંથી ૧૦ લાખ કે તેથી વધુનું દાન આપવામાં આવ્યું છે. આ ઝડપી વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને, દાન પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા અને એકરૂપતા લાવવા માટે નવી દાતા નીતિ લાગુ કરવી જરૂરી હતી. તેમનું કહેવું છે કે નવી સિસ્ટમનો હેતુ દાતાઓ અને સામાન્ય ભક્તોના હિત વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે, જેનાથી દર્શન પ્રણાલી વધુ વ્યવસ્થિત અને પારદર્શક બને છે.

નવી દાતા નીતિમાં કયા ફેરફારો છે?

નવી દાતા નીતિ હેઠળ સૌથી મોટો ફેરફાર એ છે કે દાતાઓને આપવામાં આવતા વિશેષાધિકારો હવે આજીવન રહેશે નહીં. અગાઉ, નિશ્ચિત રકમનું દાન કરનારા ભક્તોને આજીવન અનેક વિશેષાધિકારો મળતા હતા. આમાં ખાસ પ્રવેશ દર્શન, સુપ્તમ પ્રવેશ, વિરામ દર્શન, સવારની સુપ્રભાત સેવામાં ભાગ લેવાની તક, ભગવાન વેંકટેશ્વરના દૈનિક કલ્યાણોત્સવમાં ભાગ લેવા, રહેવાની વ્યવસ્થા અને લાડુ, રેશમી ઝભ્ભો અને સોના અને ચાંદીના સિક્કા જેવા ભેટોનો સમાવેશ થતો હતો.

નવી સિસ્ટમ અનુસાર, વ્યક્તિગત દાતાઓને આપવામાં આવતા વિશેષાધિકારો ફક્ત 20 વર્ષ માટે માન્ય રહેશે, જ્યારે સંસ્થાઓ અને ટ્રસ્ટો માટે, આ સમયગાળો 15 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આનો અર્થ એ છે કે કોઈ પણ નવો દાતા આજીવન આ વિશેષાધિકારોનો લાભ લઈ શકશે નહીં. ટીટીડીએ દાન માટે જૂની શ્રેણી-આધારિત સ્લેબ સિસ્ટમ પણ નાબૂદ કરી છે. દાતાઓને હવે તેમના યોગદાનના આધારે ચાર અલગ અલગ શ્રેણીઓમાં મૂકવામાં આવશે. વ્યક્તિગત દાતાઓ અને સંસ્થાકીય દાતાઓ માટે અલગ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.

નવી નીતિમાં રિકરિંગ લાભો બદલાયા

બીજો મોટો ફેરફાર એ છે કે દર્શન અને સેવાઓ માટેના તમામ દાન હવે સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન દાતા વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી દ્વારા ફાળવવામાં આવશે. અગાઉ, ઘણા કિસ્સાઓમાં મેન્યુઅલ પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થતો હતો, અને સેવાઓ પણ ખાસ વિનંતીઓના આધારે મંજૂર કરવામાં આવતી હતી. નવી સિસ્ટમ સમગ્ર પ્રક્રિયાને ડિજિટલ બનાવશે, જેનાથી પારદર્શિતા વધવાની અપેક્ષા છે.

સેવાઓની ફાળવણીમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. અગાઉ, રૂ.50 લાખ કે તેથી વધુનું દાન કરનારા ભક્તોને દર વર્ષે એકથી ત્રણ વખત સુપ્રભાત સેવામાં ભાગ લેવાની તક આપવામાં આવતી હતી. હવે, આ સુવિધા ફક્ત એક જ વાર ઉપલબ્ધ થશે. આનો અર્થ એ છે કે રિકરિંગ વાર્ષિક લાભ બંધ કરવામાં આવ્યો છે.

દાતા સ્મૃતિચિહ્નો પણ બદલાયા

દાતાઓને આપવામાં આવતા સ્મૃતિચિહ્નો અને ભેટોમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ, રૂ.1 કરોડ (આશરે $10 મિલિયન) દાન કરનારાઓને પાંચ ગ્રામ સોનાનો સિક્કો અને 50 ગ્રામ ચાંદીનો સિક્કો આપવામાં આવતો હતો. નવી સિસ્ટમ હેઠળ, રૂ.50 લાખથી રૂ.1.5 કરોડનું દાન કરનારા નવા દાતાઓને ફક્ત બે ગ્રામ સોનાનો સિક્કો અને 10 ગ્રામ ચાંદીનો સિક્કો મળશે. આ ભેટોના અવકાશને નોંધપાત્ર રીતે મર્યાદિત કરે છે.

જોકે, નવી દાતા નીતિનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું એ છે કે તેનો અમલ ભૂતકાળથી કરવામાં આવતો નથી. આનો અર્થ એ છે કે 15 જુલાઈની મધ્યરાત્રિ પહેલા દાન કરનારા તમામ હાલના દાતાઓને અગાઉ મળેલા આજીવન લાભો મળતા રહેશે. આ જ કારણ છે કે, નવી સિસ્ટમ અમલમાં આવે તે પહેલાં, મોટી સંખ્યામાં ભક્તોએ જૂના નિયમો હેઠળ તેમને મળેલા લાભો મેળવવા માટે દાન આપ્યું હતું. આ જ કારણ છે કે તિરુપતિ બાલાજી મંદિરે એક જ દિવસમાં આશરે રૂ.97 કરોડ (આશરે $97 મિલિયન) નું રેકોર્ડ દાન મેળવીને ઇતિહાસ રચ્યો છે.