ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયલ વચ્ચેના યુદ્ધે ક્રૂડ ઓઈલ પર વૈશ્વિક કટોકટી ઉભી કરી છે. ઈરાનને અડીને આવેલા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા માલવાહક જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, જેના કારણે મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલનો પુરવઠો ખોરવાઈ રહ્યો છે. આનાથી ઘણા પ્રશ્નો ઉભા થયા છે: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર કયા દેશનો શું અધિકાર છે? શું હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા જહાજોએ કોઈ કર ચૂકવવો પડે છે, અને સ્ટ્રેટનું સંચાલન કેવી રીતે થાય છે?

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કરો માટે પૂરતી ઊંડી છે અને મધ્ય પૂર્વના મુખ્ય તેલ અને ગેસ ઉત્પાદકો - અને તેમના ગ્રાહકો દ્વારા તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ માર્ગ દ્વારા તેલ અને ગેસ ફક્ત ઈરાનથી જ નહીં, પરંતુ ઇરાક, કુવૈત, કતાર, સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત જેવા અન્ય ગલ્ફ દેશોમાંથી પણ આવે છે.

દરેક દેશને કયા અધિકારો છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નિયમો દેશોને તેમના દરિયાકાંઠાથી 12 નોટિકલ માઇલ (13.8 માઇલ) સુધીના તેમના પ્રાદેશિક સમુદ્રોને નિયંત્રિત કરવાની મંજૂરી આપે છે. તેના સૌથી સાંકડા બિંદુ પર, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને તેના શિપિંગ લેન સંપૂર્ણપણે ઈરાન અને ઓમાનના પ્રાદેશિક પાણીમાં આવેલા છે. તેથી, આ બંને દેશો આ દરિયાઈ માર્ગે પસાર થતા જહાજોની સલામતી અને શિપિંગ ટ્રાફિકના સરળ પ્રવાહ માટે જવાબદાર છે.

આ સમુદ્રધુનીનું સંચાલન કેવી રીતે થાય છે?

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું સંચાલન આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદા (UNCLOS) હેઠળ ઈરાન, ઓમાન અને યુએસ નેવી દ્વારા લશ્કરી દેખરેખના સંયોજન દ્વારા કરવામાં આવે છે. સમુદ્રના કાયદા પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંમેલન (UNCLOS) હેઠળ, ઈરાન તેના દરિયાકાંઠાથી 12 નોટિકલ માઇલ (14 માઇલ) સુધી સાર્વભૌમત્વનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ અંતર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સૌથી સાંકડા બિંદુ કરતા ઓછું છે.

UNCLOS અનુસાર, ઈરાને તેના પ્રાદેશિક પાણીમાં વિદેશી જહાજો માટે સલામત માર્ગ અથવા પરિવહન માર્ગની મંજૂરી આપવી જોઈએ. ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય નેવિગેશન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પરિવહન માર્ગોને અવરોધિત કરી શકતું નથી. ઈરાને 1982 માં UNCLOS સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, પરંતુ તેને તેની સંસદ દ્વારા બહાલી આપવામાં આવી નથી.

શું હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા જહાજોએ કોઈ કર ચૂકવવો પડે છે?

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એક આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ માર્ગ છે, જે વિવિધ દેશોની સરહદે છે. તેથી, આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદા અનુસાર, આ માર્ગ પર પસાર થતા જહાજો કોઈપણ ટોલને પાત્ર નથી.
ફોર્બ્સના અહેવાલ મુજબ, ઈરાનની સંસદ એક બિલ પસાર કરવાનું વિચારી રહી છે જે ઈરાનને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલવાની મંજૂરી આપશે. આનું કારણ એ છે કે સ્ટ્રેટ તેના સૌથી સાંકડા બિંદુએ માત્ર 21 માઇલ પહોળો છે, અને આ માર્ગે પસાર થતા જહાજોને ઈરાની પ્રાદેશિક પાણીમાંથી પસાર થવું પડે છે.

ઈરાની સમાચાર અહેવાલોમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ઈરાની સરકાર દાવો કરે છે કે ટોલ અમેરિકાના ખતરા સામે ઈરાન દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી "સુરક્ષા" ના ખર્ચને આવરી લે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં, ઈરાન એવું કરી રહ્યું નથી.​​​​​​​

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર કર લાદી શકાતો નથી

ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા ટેન્કરો અને જહાજો પર ટોલ લાદી શકતું નથી. સ્ટ્રેટ એક આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ છે. સુએઝ કેનાલ અથવા પનામા કેનાલ જેવા માનવસર્જિત જળમાર્ગો પર ટોલ લાદવામાં આવે છે, જે બંને બાજુ એક સામાન્ય દેશ ધરાવે છે. જો ઈરાન દખલ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અથવા ટોલ લાદે છે, તો ઘણા દેશોના લશ્કરી દળો દખલ કરવા માટે તૈયાર રહેશે, અને ઈરાનનું પગલું આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન હશે.