આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કચ્ચા તેલ) ની કિંમતોમાં થયેલા અચાનક વધારાના કારણે ભારતીય રૂપિયાની ગતિ ખોરવાઈ ગઈ છે. વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા રાજકીય તણાવ અને તેલના ભાવ ભડકે બળવાના કારણે ડૉલર સામે રૂપિયો ૪૭ પૈસા તૂટ્યો છે. આ ઘટાડા સાથે રૂપિયો સતત ત્રણ દિવસની મજબૂતી બાદ ફરી નબળો પડ્યો છે. ફોરેક્સ ટ્રેડર્સના મતે, જો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં યુદ્ધની સ્થિતિ વધુ વણસશે તો આગામી દિવસોમાં રૂપિયા પર દબાણ હજુ વધી શકે છે.

ઇન્ટરનેશનલ કરન્સી માર્કેટના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, આંતરબેંક વિદેશી હૂંડિયામણ બજારમાં ભારતીય રૂપિયો ડૉલર સામે ૯૫.૪૩ પર ખૂલ્યો હતો. દિવસ દરમિયાન તે ૯૫.૩૩ ના ઉચ્ચ સ્તરે અને ૯૫.૭૬ ના નીચલા સ્તરે પહોંચ્યા બાદ, અંતે ૪૭ પૈસાના મોટા નુકસાન સાથે ૯૫.૭૩ (અસ્થાયી) ના સ્તરે બંધ થયો હતો. આ અગાઉ સોમવારે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા ડૉલરના વેચાણને કારણે રૂપિયો ૩૪ પૈસા મજબૂત થઈને ૯૫.૨૬ પર બંધ રહ્યો હતો, પરંતુ મંગળવારે આ તેજી ટકી શકી નહોતી.

શા માટે રૂપિયા પર દબાણ વધ્યું?
નાણાકીય વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ, રૂપિયાના આ મોટા ઘટાડા પાછળ મુખ્ય ત્રણ કારણો જવાબદાર છે:

અમેરિકાના ઈરાન પર નવા હુમલા: મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાએ ઈરાન વિરૂદ્ધ નવા લશ્કરી હુમલા કર્યા છે, જેના લીધે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) દરિયાઈ સરહદ ફરીથી ખોલવા માટેની શાંતિ વાટાઘાટોની આશાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું છે.

ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં ઉછાળો: આ તણાવના કારણે ગ્લોબલ ઓઈલ બેન્ચમાર્ક ગણાતો ‘બ્રિન્ટ ક્રૂડ’ (Brent Crude) વાયદા બજારમાં ૩.૪૩ ટકા વધીને ૯૯.૯૪ અમેરિકી ડૉલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયો છે, જે ૧૦૦ ડૉલરની સાવ નજીક છે.

જિયો-પોલિટિકલ અનિશ્ચિતતા: યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભલે જણાવ્યું હોય કે ઈરાન સાથે યુદ્ધ રોકવાની વાતચીત ચાલી રહી છે, પરંતુ તેહરાન (ઈરાન) ના જટિલ કમ્યુનિકેશન નેટવર્કના કારણે અંતિમ નિર્ણયમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે, જે બજાર માટે ચિંતાનો વિષય છે.

રૂપિયાની આગામી ચાલ કેવી રહેશે?
મિરાય એસેટ શેરખાનના રિસર્ચ એનાલિસ્ટ અનુજ ચૌધરીના જણાવ્યા અનુસાર, મધ્ય પૂર્વમાં લશ્કરી કાર્યવાહીની આશંકાઓને કારણે આગામી સમયમાં પણ રૂપિયો નકારાત્મક વલણ સાથે ટ્રેડ કરી શકે છે. જોકે, જો ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો ઊંચા સ્તરેથી થોડી શાંત પડશે, તો રૂપિયાને નીચલા સ્તરેથી ટેકો મળી શકે છે. આવનારા દિવસોમાં ડૉલર સામે રૂપિયાની સ્પોટ પ્રાઇસ ૯૫.૨૦ થી ૯૫.૮૫ ની રેન્જમાં રહેવાની સંભાવના છે.

ડૉલર ઇન્ડેક્સ અને ભારતીય શેરબજારની સ્થિતિ
વિશ્વની છ મુખ્ય કરન્સી સામે ડૉલરની મજબૂતી માપતો ‘ડૉલર ઇન્ડેક્સ’ ૦.૧૯ ટકાના સામાન્ય ઘટાડા સાથે ૯૯.૦૫ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો. બીજી તરફ રૂપિયાના આ ધોવાણ અને વૈશ્વિક તણાવની સીધી નકારાત્મક અસર ભારતીય શેરબજાર પર પણ જોવા મળી હતી. મંગળવારે કારોબારના અંતે બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જનો સૂચકાંક સેન્સેક્સ ૪૭૯.૨૬ પોઈન્ટ તૂટીને ૭૬,૦૦૯.૭૦ પર બંધ થયો હતો, જ્યારે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો નિફ્ટી ૧૧૮ પોઈન્ટ ના ઘટાડા સાથે ૨૩,૯૧૩.૭૦ ના સ્તરે આવી ગયો હતો. જોકે, એક્સચેન્જના ડેટા અનુસાર, વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) એ બજારમાં શ્રદ્ધા જાળવી રાખી સોમવારે ₹૮૨૧.૭૫ કરોડના શેરની ચોખ્ખી ખરીદી કરી હતી.