ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાતો સિલિગુરિ કોરિડોર એટલે કે ‘ચિકન નેક’ ફરી એક વખત ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. બાંગ્લાદેશ અને ચીન વચ્ચે વધતો સહયોગ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશમાં તીસ્તા નદી પર ચીનની સહાયથી આગળ વધી રહેલો વિકાસ પ્રોજેક્ટ ભારતની સુરક્ષા સંસ્થાઓને સતર્ક કરી રહ્યો છે.

સિલિગુરિ કોરિડોર પશ્ચિમ બંગાળમાં આવેલો માત્ર 22 કિમી પહોળો જમીન માર્ગ છે, જે ભારતના મુખ્ય ભાગને ઉત્તર-પૂર્વના સાત રાજ્યો સાથે જોડે છે. આ માર્ગ ભારતની સૈન્ય અને લોજિસ્ટિક વ્યવસ્થાની જીવનરેખા સમાન છે. અહીં કોઈ પણ પ્રકારનો અવરોધ ઉત્તર-પૂર્વ ભારતને બાકી દેશથી અલગ પાડી શકે છે.

તાજેતરમાં બાંગ્લાદેશ સરકાર તીસ્તા નદીના પુનર્વિકાસ માટે ચીન સાથે સહયોગ વધારી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટ આસપાસ ચીનની વધતી હાજરી ભારત માટે ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહી છે. સુરક્ષા વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ વિસ્તાર ભવિષ્યમાં માત્ર આર્થિક નહીં, પરંતુ વ્યૂહાત્મક દબાણનું કેન્દ્ર બની શકે છે.

ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે ‘ચિકન નેક’ નેપાળ, ભૂટાન અને બાંગ્લાદેશથી ઘેરાયેલો હોવાથી તેની ભૂગોળિક સ્થિતિ પહેલેથી જ નાજુક છે. આવી સ્થિતિમાં નજીકના વિસ્તારમાં કોઈ ત્રીજા દેશની સક્રિય ભૂમિકા ભારતની સુરક્ષા વ્યવસ્થા માટે જોખમરૂપ બની શકે છે.આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે સિલિગુરિ કોરિડોરમાં માર્ગ, રેલવે અને સૈન્ય માળખું મજબૂત બનાવવાની પ્રક્રિયા તેજ કરી છે. સરહદ પર નજર રાખવાની વ્યવસ્થા પણ વધુ કડક બનાવવામાં આવી છે, જેથી કોઈ પણ સંભવિત ખતરા સામે તાત્કાલિક પ્રતિભાવ આપી શકાય.

‘ચિકન નેક’ શા માટે મહત્વપૂર્ણ?

▪ સિલિગુરિ કોરિડોરની પહોળાઈ માત્ર 22 કિમી

▪ ભારતના ઉત્તર-પૂર્વના 7 રાજ્યો આ માર્ગ પર નિર્ભર

▪ સૈન્ય, ખોરાક, ઇંધણ અને દૈનિક જરૂરિયાતોની મુખ્ય સપ્લાય લાઈન

▪ નેપાળ, ભૂટાન અને બાંગ્લાદેશની નજીક હોવાને કારણે વ્યૂહાત્મક રીતે અતિ સંવેદનશીલ

▪ કોઈ પણ ખલેલ દેશની આંતરિક સુરક્ષા પર ગંભીર અસર કરી શકે

યુનુસ સરકારની રચના પછી મુદો ગરમાયો

બાંગ્લાદેશમાં યુનુસ સરકારની રચના પછી, પાકિસ્તાનની ઇન્ટર-સર્વિસિસ ઇન્ટેલિજન્સ અને આ ક્ષેત્રમાં ચીની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા કરવામાં આવતી કાર્યવાહીમાં સતત વધારો થયો છે, જેના કારણે આ પ્રદેશ માટે ખતરો વધુ વધ્યો છે. કટ્ટરપંથી બાંગ્લાદેશી નેતાઓએ ચિકન નેક મુદ્દા અંગે ઉશ્કેરણીજનક નિવેદનો પણ આપ્યા છે, જેના કારણે અગાઉ વિવાદ થયો હતો. હવે, બાંગ્લાદેશે ચિકન નેક મુદ્દા માટે ફરીથી આયોજન શરૂ કર્યું છે.

ચીનના રાજદૂતે તિસ્તા પ્રોજેક્ટની મુલાકાત લીધી

ચીનના રાજદૂતની તિસ્તા પ્રોજેક્ટની મુલાકાતને આ પહેલના ભાગ રૂપે જોવામાં આવે છે. ચીનના રાજદૂત યાઓ વેનની મુલાકાત તિસ્તા નદી વ્યાપક વ્યવસ્થાપન અને પુનઃસ્થાપન પ્રોજેક્ટ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવી રહેલા ટેકનિકલ મૂલ્યાંકન સાથે સંબંધિત હતી. યુનુસે ગયા વર્ષે ચીની અર્થવ્યવસ્થા અને ભારતના ભૂ-લોકવાળા ઉત્તરપૂર્વ અંગે વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણીઓ કરી હતી. ડિસેમ્બરમાં, ભારત વિરોધી વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ઢાકા અને અન્ય બાંગ્લાદેશી શહેરોમાં ભારતીય રાજદ્વારી સુવિધાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી.

ચીન અને બાંગ્લાદેશની યોજનાઓ શું છે

તિસ્તા નદીના વ્યાપક વ્યવસ્થાપન અને પુનઃસ્થાપન પ્રોજેક્ટ અને પ્રસ્તાવિત બાંગ્લાદેશ-ચીન મિત્રતા હોસ્પિટલનો સમાવેશ થાય છે. આ સંદર્ભમાં, ચીની રાજદૂતે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તિસ્તા પ્રોજેક્ટ વિસ્તારની મુલાકાત લેશે અને ચાલુ તકનીકી મૂલ્યાંકનને ઝડપી બનાવવા માટે ચીનની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરશે.

રાજદૂતે બાંગ્લાદેશના ચાલી રહેલા લોકશાહી સંક્રમણ માટે તેમની સરકારના સતત સમર્થનનો પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો અને આગામી રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓના સફળ સંચાલન માટે શુભેચ્છાઓ પાઠવી. યુનુસે ચીન 2025 માં એક મુલાકાત દરમિયાન બેઇજિંગને બાંગ્લાદેશમાં મજબૂત આર્થિક માળખાગત બાંધકામ બનાવવા વિનંતી કરી, અને બાંગ્લાદેશ ચીન સાથેના તેના સંબંધોને સતત મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.