આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ચાલી રહેલા તીવ્ર વધઘટ અને પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા લશ્કરી તણાવની સીધી અસર હવે ભારતીય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડી રહી છે. દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓએ આજે સવારે જ મોંઘવારીનો બોમ્બ ફોડ્યો છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર આશરે 90 પૈસાનો વધારો કર્યો છે. પાંચ દિવસમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં આશરે ચાર રૂપિયાનો આ વધારો માલ પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રો પર સૌથી મોટી અને સીધી અસર કરશે. 

સામાન્ય જનતા માટે આ બેવડો ફટકો છે, કારણ કે ગયા શુક્રવારે તેલ કંપનીઓએ પ્રતિ લિટર લગભગ ત્રણ રૂપિયાનો નોંધપાત્ર વધારો જાહેર કર્યો હતો. એક અઠવાડિયામાં ઇંધણના ભાવમાં આ બીજો મોટો વધારો છે.

બજાર વિશ્લેષકો અને ઉદ્યોગ સૂત્રોના મતે, આ વધારો વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા રાજદ્વારી અને લશ્કરી કટોકટીનું સીધું પરિણામ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા જતા મડાગાંઠ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર પુરવઠામાં વિક્ષેપની સંભાવનાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૦૦ ડોલરથી ઉપર રહે છે.

આના કારણે ભારતીય રિફાઇનિંગ કંપનીઓને દૈનિક ભારે નુકસાન થયું છે. ગયા અઠવાડિયે ત્રણ રૂપિયાના વધારાથી આ નુકસાનમાં આશરે 25 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો, પરંતુ આ તાજેતરનો વધારો ખર્ચ અને વેચાણ કિંમત વચ્ચેના નોંધપાત્ર અંતર (અંડર-રિકવરી)ને ભરવાનો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો વૈશ્વિક કટોકટી ટૂંક સમયમાં ઓછી નહીં થાય, તો આગામી દિવસોમાં આવા વધુ તબક્કામાં વધારો થવાની અપેક્ષા રાખી શકાય છે.

દિલ્હીમાં પેટ્રોલ હવે રૂ.98.64 પ્રતિ લિટર વેચાઈ રહ્યું છે, જે 87 પૈસાનો વધારો દર્શાવે છે. ડીઝલ હવે રૂ.91.58 પ્રતિ લિટર વેચાઈ રહ્યું છે, જેમાં 91 પૈસાનો વધારો દર્શાવે છે. રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ રૂ.97.77 પ્રતિ લિટરથી વધીને રૂ.98.64 પ્રતિ લિટર થયો છે.

મુંબઈમાં, પેટ્રોલના ભાવ 91 પૈસા વધીને રૂ.107.59 પ્રતિ લિટર અને ડીઝલના ભાવ 94 પૈસા વધીને રૂ.94.08 પ્રતિ લિટર થયા છે. કોલકાતામાં પેટ્રોલના ભાવમાં સૌથી વધુ વધારો જોવા મળ્યો છે, જેમાં 96 પૈસા વધીને રૂ.109.70 પ્રતિ લિટર થયો છે. જ્યારે ડીઝલના ભાવ 94 પૈસા વધીને રૂ.96.07 પ્રતિ લિટર થયો છે. ચેન્નાઈમાં, પેટ્રોલના ભાવ 82 પૈસા વધીને રૂ.104.49 પ્રતિ લિટર અને ડીઝલના ભાવ 86 પૈસા વધીને રૂ.96.11 પ્રતિ લિટર થયા છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં સતત થઈ રહેલા વધારાને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટ ભાડું વધવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આના પરિણામે અન્ય રાજ્યોમાંથી આવતા શાકભાજી, ફળો અને જીવનજરૂરી રાશનની સામગ્રી મોંઘી થઈ જશે, જેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના બજેટ પર પડશે. બીજી તરફ, ખેતી ક્ષેત્રે ટ્રેક્ટર અને પમ્પિંગ સેટ ચલાવવા માટે ખેડૂતોને ડીઝલ પાછળ વધુ ખર્ચ કરવો પડશે, જેનાથી અનાજના ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થશે. આ ઉપરાંત, જાહેર પરિવહન અને સ્કૂલ બસોના ભાડામાં પણ વધારો જોવા મળી શકે છે, જે મોંઘવારીમાં વધુ વધારો કરશે.

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ભડકે બલ્યા છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 111 ડોલર અને ડબલ્યુટીઆઇ ક્રૂડ 107 ડોલરને પાર કરી ગયો છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 85 ટકા ક્રૂડ ઓઈલ બહારના દેશોમાંથી આયાત કરે છે. આ જ કારણ છે કે વૈશ્વિક બજારમાં થતી આવી નાની સળવળાટ પણ ભારતીય અર્થતંત્ર અને સ્થાનિક બજારમાં મોટો ભૂકંપ લાવી શકે છે, જેનાથી આગામી સમયમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ વધુ મોંઘી થવાની આશંકા છે.

ગુજરાતના ચાર મહાનગરોમાં ભાવ

શહેર            પેટ્રોલ    ડીઝલ

રાજકોટ        98.82    94.69

અમદાવાદ    98.30    94.14

સુરત            98.42    94.28

વડોદરા        98.01    93.85

આ પહેલા સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવા માટે સ્પેશિયલ એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં 10-10 રૂપિયાનો ઘટાડો કર્યો હતો. પેટ્રોલ પર ડ્યુટી રૂ.13 રૂપિયા પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને રૂ.3 રૂપિયા, જ્યારે ડીઝલ પર રૂ.10થી શૂન્ય કરી દેવામાં આવી હતી. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા એક લિટર પેટ્રોલ પર કુલ 21.90 રૂપિયા એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલવામાં આવતી હતી. સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટ્યા પછી તે 11.90 રૂપિયા રહી ગઈ હતી. આ જ રીતે, એક લિટર ડીઝલ પર કુલ સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી 17.8 રૂપિયાથી ઘટીને 7.8 રૂપિયા પર આવી ગઈ હતી.

એ નોંધનીય છે કે ગયા અઠવાડિયે, મધ્ય પૂર્વના તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાને કારણે તેલ સંકટ વધુ ઘેરું બન્યું હતું, જે દરમિયાન 2022 પછી લગભગ ચાર વર્ષમાં પહેલી વાર પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, ઘણા નિષ્ણાતોએ આગાહી કરી હતી કે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઝડપી વધારાને કારણે તેલ કંપનીઓને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે આ વધારો પૂરતો નહીં હોય, અને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધુ વધારો થવાની અપેક્ષા રાખી શકાય છે. આ બરાબર એવું જ બન્યું છે, અને માત્ર પાંચ દિવસમાં બીજી વખત, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર 90 પૈસાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

એક અહેવાલ મુજબ, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારા છતાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સ્થિર રહેવાને કારણે સરકારી તેલ કંપનીઓને દૈનિક રૂ.1,600-રૂ.1,700 કરોડનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. ચોઈસના ઊર્જા વિશ્લેષક ધવલ પોપટે ગયા અઠવાડિયે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ત્રણ રૂપિયાના વધારા પર ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે આ વધારો ફક્ત આંશિક રાહત આપશે. પરંતુ પ્રતિ લિટર એક રૂપિયાનો વધારો ત્રણ સરકારી તેલ કંપનીઓના વાર્ષિક ઇબીઆઇટીડીએમાં આશરે રૂ.15,000-રૂ.16,000 કરોડનો સુધારો કરી શકે છે, જેના પરિણામે વાર્ષિક કમાણીમાં આશરે રૂ.45,000-રૂ.48,000 કરોડનો વધારો થઈ શકે છે. જોકે, જો વૈશ્વિક દૃષ્ટિકોણ યથાવત રહે અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો ચાલુ રહે, તો નુકસાનને પહોંચી વળવા માટે પ્રતિ લિટર આશરે રૂ.10નો કુલ વધારો જરૂરી બનશે.