હાલમાં દેશભરમાં જઘન્ય ગુનાઓ, ગુનેગારો અને આતંકવાદી પ્રવૃતિઓમાં સંડોવાયેલા આરોપીઓના ઘરો તોડી પાડવામાં આવી રહ્યા છે. આ ચોક્કસપણે એક નવો ટ્રેન્ડ છે, પરંતુ 2017થી 2023 દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 3.44 લાખ ઘરો તોડી પાડવામાં આવ્યા છે, જે સાત વર્ષના સમયગાળામાં વિવિધ કારણોસર, અતિક્રમણ દૂર કરવાથી લઈને વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ સુધીના છે. આ કારણોસર, હજુ પણ આશરે 1.7 કરોડ લોકોના ઘરો તોડી પાડવાનું જોખમ છે.

હાઉસિંગ એન્ડ લેન્ડ રાઇટ્સ નેટવર્ક સંગઠન દ્વારા એકઠી કરાયેલી માહિતી અનુસાર, સાત વર્ષમાં આશરે 16 લાખ લોકો વિસ્થાપિત થયા હતા, જેમાંથી મોટાભાગના લોકો માટે સરકાર દ્વારા પ્રાયોજિત વિસ્થાપન યોજનાઓ વિકસાવવામાં આવી છે. ભારતમાં 2023માં કુલ 1,07,499 ઘરો તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા અને 2022માં 46,371 ઘરો તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી બે વર્ષમાં અનુક્રમે 5,15,752 અને 2,22,686 લોકો વિસ્થાપિત થયા હતા.

૨૦૨૩માં, રાજસ્થાનના અમર સાગર અતિક્રમણ દૂર કરવાના અભિયાનમાં ફક્ત જેસલમેરમાં ૫૦ મકાનો તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા. અસરગ્રસ્ત રહેવાસીઓ માટે ૨૫ એકર જમીન ફાળવવામાં આવી હતી. ૨૦૨૨માં અલવરમાં પણ મકાનો તોડી પાડવાની કામગીરી ચાલી રહી છે.

રાજસ્થાનના ડુંગરપુરમાં અતિક્રમણ દૂર કરવાના અભિયાનથી ૩,૦૦૦ પરિવારો પ્રભાવિત થઈ શકે છે. નાગૌરમાં આવી જ કાર્યવાહી બે ડઝન પરિવારોને અસર કરી શકે છે. કુંભલગઢ રાજગઢમાં આવું બન્યું, જ્યાં ૧૫૦ ઘરો અને દુકાનોને અતિક્રમણમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. વિકાસ માટે, ૨૦૨૨માં રાજધાની જયપુર નજીક ૨૫ મકાનો ખાલી કરાવવામાં આવ્યા હતા. કોટપુતલી રોડને પહોળો કરવા માટે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. વન્યજીવન અભયારણ્યને વાઘ અભયારણ્ય જાહેર કરવામાં આવનાર છે. આનાથી રાજસમંદ, ઉદયપુર, પાલી, અજમેર અને સિરોહી પર અસર થઈ શકે છે. ૨૦ ગામો પ્રભાવિત થવાનો અંદાજ છે.

૨૦૧૭ના પહેલા છ વર્ષમાં તેમના ઘરમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવેલા લોકોની સંખ્યા ૧૭.૫થી ૨૭.૫ લાખની વચ્ચે હતી, અને ૨૦૨૩માં બમણાથી વધુ થઈ ગઈ હતી.

આ કારણોસર લોકો બેઘર બની રહ્યા છે

૫૮ ટકા કેસોમાં અતિક્રમણ અને ઝૂંપડપટ્ટી હટાવવા પાછળના કારણો છે. ૩૫ ટકા કેસોમાં વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ છે. ૪.૭ ટકા કેસોમાં પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને વન પ્રોજેક્ટ્સ છે અતિક્રમણ એક મુખ્ય કારણ છે. જેમાં ભારતમાં અંદાજે ૧.૭ કરોડ લોકો બેઘર થવાના જોખમમાં છે. અહીં પણ, અતિક્રમણ સૌથી મોટા કારણ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, મુંબઈમાં ધારાવી ઝૂંપડપટ્ટી તોડી પાડવાથી ૬૫,૦૦૦ પરિવારો બેઘર થઈ શકે છે. ગુજરાતના નર્મદા સંબંધિત પર્યટનમાં ૫,૦૦૦ લોકો જોખમમાં છે. જેમાં ૩૭.૯ ટકા અતિક્રમણને કારણે જોખમમાં છે. વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને કારણે ૨૭.૬ ટકા ઘરો ખોવાઈ શકે છે. ૧૯.૭ ટકા વન સંરક્ષણ નિયમોને કારણે છે. ૩.૮ ટકા આફતોને કારણે જોખમમાં છે.