મે 2025માં, ભારતે પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ ચાર દિવસનું ઓપરેશન સિંદૂર શરૂ કર્યું. પાકિસ્તાનના પરમાણુ સુવિધાઓને સંપૂર્ણપણે નાશ કરવાને બદલે, ભારતે કિરાણા હિલ્સના પ્રવેશદ્વારો પર ચોકસાઇવાળા મિસાઇલ હુમલા કર્યા. બ્રહ્મોસ મિસાઇલો અને ડ્રોનથી ગુફાના પ્રવેશદ્વારો પર હુમલો કરવામાં આવ્યો, તેમને સીલ કરવામાં આવ્યા.

આનાથી પાકિસ્તાનના પરમાણુ શસ્ત્રો ભૂગર્ભમાં દફનાવી દેવામાં આવ્યા અને તેમને બિનઉપયોગી બનાવી દેવામાં આવ્યા. આનો અસરકારક રીતે નાશ કરવામાં આવ્યો. ભારતીય સેનાએ ઊંડાણમાં પ્રવેશ કરતી મિસાઇલોની જરૂર વગર, ફક્ત દરવાજા બંધ કરીને ખતરાને દૂર કર્યો.

ઓપરેશન સિંદૂરમાં શું થયું અને શું શીખ્યા

ઓપરેશન સિંદૂર એક નવી રણનીતિનું ઉદાહરણ હતું. કિરાણા હિલ્સને પાકિસ્તાનનું સૌથી મોટું પરમાણુ સંગ્રહ સ્થળ માનવામાં આવે છે, જ્યાં ગુફાઓમાં શસ્ત્રોનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. ભારતે ગુફાના મુખ પર હુમલો કર્યો, સમગ્ર સિસ્ટમ બંધ કરી દીધી. આ હુમલો ખૂબ જ સચોટ હતો, જેમાં પહેલા રડાર અને હવાઈ સંરક્ષણને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય અધિકારીઓએ કિરાણા હિલ્સ પર હુમલાનો સત્તાવાર રીતે ઇનકાર કર્યો હતો, પરંતુ કેટલાક નિષ્ણાતો અને સેટેલાઇટ છબીઓએ નોંધપાત્ર અસરનો દાવો કર્યો હતો. આ વ્યૂહરચના દર્શાવે છે કે ભૂગર્ભ સુવિધાઓના પ્રવેશદ્વારો, વેન્ટિલેશન અને માર્ગોને સીલ કરવા એ તેમને સંપૂર્ણપણે ખોલવા કરતાં વધુ સરળ અને સલામત છે. આ નોંધપાત્ર નુકસાન અથવા કિરણોત્સર્ગ વિના પરમાણુ ખતરાને દૂર કરે છે.

ઈરાનના મિસાઈલ સિટી પર યુએસ-ઈઝરાયલ રણનીતિ

હવે, 2026 ના ઈરાન-યુએસ-ઈઝરાયલ યુદ્ધમાં, યુએસ અને ઇઝરાયલે આ પાઠ અપનાવ્યો છે. ઈરાને દાયકાઓ સુધી ભૂગર્ભ મિસાઈલ શહેરો બનાવ્યા છે જ્યાં હજારો ટૂંકા અને મધ્યમ અંતરની બેલિસ્ટિક મિસાઈલો છુપાયેલી છે. આ બંકરો ખૂબ જ મજબૂત છે, પરંતુ તેમને સીધા નાશ કરવાને બદલે, યુએસ-ઈઝરાયલી દળો હવે ડોરમેન સ્ટ્રાઈક કરી રહ્યા છે. એટલે કે, પ્રવેશદ્વારો પર હુમલો કરીને, મિસાઈલોને અંદર દફનાવી દેવામાં આવી રહી છે. અમેરિકન B-2 અને B-52 બોમ્બર બંકરના મોંને સીલ કરવા માટે ભારે બોમ્બ ફેંકી રહ્યા છે. ડ્રોન અને જેટ સતત ઉડાન ભરી રહ્યા છે અને લોન્ચર્સ બહાર આવતાં જ તેનો નાશ કરી રહ્યા છે. સેટેલાઇટ છબીઓમાં બંકરની બહાર વિખેરાયેલા ઈરાની મિસાઈલો અને લોન્ચર્સના સળગેલા ટુકડાઓ દેખાય છે.

ઈરાનના મિસાઈલ હુમલાઓમાં કેમ ભારે ઘટાડો થયો છે?

યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી, ઈરાનના મિસાઈલ હુમલાઓમાં 80-90 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. પહેલા, ઈરાન મોટા સાલ્વો (એક સાથે અનેક મિસાઈલો) છોડતું હતું, પરંતુ હવે, યુએસ અને ઇઝરાયલી હવાઈ શ્રેષ્ઠતાને કારણે, દરેક પ્રક્ષેપણને અટકાવવામાં આવી રહ્યું છે.

ભૂગર્ભ બેઝમાંથી મિસાઈલો કાઢવા મુશ્કેલ બની ગયા છે, કારણ કે તે બહાર નીકળતાની સાથે જ હુમલો કરવા માટે સંવેદનશીલ હોય છે. બંકરના પ્રવેશદ્વાર અવરોધિત છે, જેનાથી બાકીની મિસાઈલો અંદર ફસાઈ જાય છે. વિશ્લેષક સેમ લીયર કહે છે કે જે મિસાઈલો પહેલા મોબાઇલ અને છુપાયેલી હતી તે હવે સ્થિર થઈ ગઈ છે, જેના કારણે તેમને સરળ લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્યા છે. સ્થિર બંકર બનાવવાના ઈરાનના પગલાનો ઉલટો પરિણામ આવ્યો છે.

ઇરાકની સ્કડ મિસાઇલો સાથે સરખામણી અને એક મુખ્ય પાઠ

૧૯૯૧ના ગલ્ફ વોરમાં, ઇરાકના સદ્દામ હુસૈને મહિનાઓ સુધી રણમાં સ્કડ મિસાઇલો ફેલાવીને યુએસ દળોને હેરાન કર્યા કારણ કે તે મોબાઇલ હતા. જોકે, ઇરાને નિશ્ચિત ભૂગર્ભ શહેરો બનાવ્યા જે હવે મૃત્યુના ફાંદા બની ગયા છે. અમેરિકાએ પાઠ શીખ્યો: ઊંડા બંકરો તોડવાને બદલે, ચોક પોઇન્ટ (પ્રવેશદ્વાર, વેન્ટ, રસ્તા) પર હુમલો કરો. આ પરમાણુ પ્રસાર અથવા મોટી જાનહાનિ વિના ક્ષમતાઓ ઘટાડે છે. ભારતના ૨૦૨૫ના હુમલાઓએ સાબિત કર્યું કે ડોરમેન સ્ટ્રાઇક્સ કામ કરે છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલે તેમને મોટા પાયે અપનાવ્યા છે.

ભવિષ્યમાં ભૂગર્ભ ઠેકાણાઓનું શું થશે?

આ વ્યૂહરચના ભૂગર્ભ અવરોધને ઉલટાવી રહી છે. ઈરાન, ઉત્તર કોરિયા અને ચીન જેવા દેશો, જેમણે બંકરોમાં અબજોનું રોકાણ કર્યું છે, તેઓ હવે પુનર્વિચાર કરી રહ્યા છે. સ્થિર બંકરો હવે સરળ લક્ષ્યો છે. ટનલ, જે એક સમયે સલામત લાગતી હતી, હવે મૃત્યુના ફાંદા જેવી બની ગઈ છે. યુદ્ધ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. ભારતના કિરાણા હિલ્સના હુમલાએ એક નવો રસ્તો ખોલ્યો, અને યુએસ અને ઇઝરાયલે તેનો સફળતાપૂર્વક ઈરાન સામે ઉપયોગ કર્યો.